NHẤT THIẾT PHẬT NGỮ TÂM
⏯️ (tiếp theo)
Sau đây nói rõ 3 tự tánh trong 5 pháp.
I₂ – Nói ba tự tánh
💥 GIẢI
Trên nói 5 pháp y nơi tự tánh mà lập, chẳng biết có bao nhiêu tự tánh, nên đặc biệt chỉ ra có 3, ý khiến liễu đạt duyên khởi vô sanh, cho nên nói phải khéo biết.
💥 GIẢI
Đây nêu ra tướng của 3 tự tánh.
Bởi tự tánh 5 pháp chẳng ra khỏi ba tánh này. Vì vọng tưởng nương nơi danh tướng mà khởi nên gọi là duyên khởi, nếu rõ duyên khởi như huyễn thì vọng tưởng không tánh tức là chánh trí. Danh tướng thể không, vốn tự như như, đều quy về viên thành cho nên tự tánh 5 pháp chẳng ra khỏi 3 tánh này.
Chính chỉ tướng này.
💥 GIẢI
Đây là nêu chỉ tự tánh vọng tưởng, duyên khởi y tha vậy. Tướng tức danh tướng, do chẳng đạt danh tướng thể không, nương đối tượng mà khởi, biến kế các thứ. Đây là vọng tưởng.
💥 GIẢI
Đây giải thích kỹ. Nghĩa là danh tướng đều từ duyên khởi, nên nói sự tướng làm duyên khởi cho tự tánh vọng tưởng. Do không rõ duyên khởi vô sanh, nên tâm vận hành trong ấy vọng sanh chấp trước, vì vậy nói Tướng vọng tưởng sanh từ hành động biến hiện sự tướng.
Đây nói vọng tưởng từ danh tướng sanh. Dương dịch: Vọng tưởng kia nói duyên khởi sự tướng, vì chủng loại hiện hiện sanh chấp trước.
💥 GIẢI
Danh tướng nghĩa là pháp trong ngoài: Trong tức là căn thân, ngoài tức là khí giới. Song, tất cả các pháp trong ngoài này chỉ là chỗ hiện của tâm, vốn không danh tướng, chỉ là nhất tâm mà người chẳng rõ, do nương theo biến kế vọng chấp mà mỗi mỗi có danh có tướng, nên gọi là vọng tưởng sự tướng.
Tức tự cộng tướng trong ngoài kia: Bởi trong và ngoài không ra khỏi hai món nhân và pháp, nghĩa là ngũ uẩn trong thân gọi là nhân, tứ đại khí thế giới bên ngoài gọi là pháp. Vọng chấp ngũ uẩn mỗi cái có tự thể, nên nói là tự. Hòa hợp thành người nên nói là cộng. Vọng chấp tứ đại mỗi thứ có tự thể nên nói là tự, hòa hợp biến hóa mà sanh vạn vật nên nói là cộng. Vì vậy nói Vọng tưởng chấp trước về tự cộng tướng trong ngoài kia. Bởi do tâm vốn vô sanh, nhân cảnh duyên mà có nên nói hoặc y tha hoặc duyên sanh gọi là duyên khởi.
💥 GIẢI
Đây nói rõ tự tánh viên thành.
Bởi thân tâm thế giới nguyên là một Như Lai tạng chân tâm thanh tịnh, lìa danh lìa tướng vốn tự như như. Nếu nương theo vọng tưởng phân duyên mà hành thì danh tướng đây khởi tự động sanh chấp thủ. Nếu nương theo tự giác thánh trí mà hành, đạt tự tâm hiện lượng rỗng rang thì pháp pháp viên thành, chỉ là Như Lai tạng tâm vậy.
💥 GIẢI
Đây là tổng kết câu hỏi trước. Trong câu hỏi trước, ban đầu thưa thỉnh phân biệt tự tánh của năm pháp, kế đó thưa thỉnh nhận biết được tự tánh của năm pháp rồi thì quán sát nhân pháp cả hai đều vô ngã, trừ sạch vọng tưởng, chiếu sáng các địa, cho đến đạt được pháp thân Như Lai.
Trên đây đáp năm pháp ba tự tánh, trả lời câu thưa thỉnh trước đã xong. Dưới nói rõ quán sát hai vô ngã cho đến Phật địa cứu cánh, để đáp câu thưa thỉnh kế tiếp.
I₃ – Nói hai vô ngã
💥 GIẢI
Đây đáp câu hỏi kế.
Bởi năm pháp không ra ngoài hai tướng vô ngã, vì thấy có nhân có pháp tức là danh tướng vọng tưởng; nếu rõ hai vô ngã tức là chánh trí, như như. Nên trước phân biệt về tự tánh, năm pháp xong, kế đó dạy khiến khéo quán sát hai tướng vô ngã.
💥 GIẢI
Đây là chỉ ra hai thứ tướng vô ngã.
Do không biết căn thân khí giới chỉ do tâm hiện nên vọng chấp phân biệt, chấp là thật ngã thật pháp. Thế là vọng tưởng nổi lên, danh tướng bèn theo đó thành hình. Nếu rõ duyên sanh vô tánh thì cả hai đều vô ngã. Nếu cả hai vô ngã thì năm pháp, ba tự tánh đều lìa, tám thức đều dẹp, do đó đốn chứng tự giác thánh trí chóng được pháp thân Như Lai thường trụ.
💥 GIẢI
Đây dạy dùng phép quán nhân vô ngã.
Đường dịch: “Thế nào là tướng nhân vô ngã? Nghĩa là uẩn giới xứ lìa ngã và ngã sở, chỗ sanh khởi của vô tri, ái, nghiệp, nhân… thức sanh, chấp giữ nơi sắc… mà sanh kế trước. Lại tự tâm thấy thân, thế giới, đều là chỗ hiện hiện của tạng tâm, sát-na tiếp nối biến hoại không dừng”. Nhân, tức là vọng thân ngũ uẩn tụ tập hiện tại, vọng chấp cho là ngã tướng. Cho thân làm ngã, cũng cho cảnh 6 trần bị thọ dụng làm ngã sở. Nay quán những thứ này xưa nay chẳng có, đều từ vô minh ái nghiệp sanh khởi. Nhân… 6 căn tiếp nhận cảnh 6 trần mà sanh kế trước, lấy đó làm sự thọ là ảnh tượng được hiện hiện của tạng thức. Đương thể toàn không, chỉ nương nơi vọng tưởng phân biệt hiện bày dường như có, huống là sát-na tương tục biến hoại không dừng, trong đó quán sát rốt ráo vô thường thì ai là ngã? Nên nói tóm là “Lìa”.
Đây là chính quán vô ngã.
Phần sau, lấy ví dụ để rõ quán Tứ niệm xứ.
Như nước chảy, như hạt giống, như đèn, như gió, như mây, sát-na lần lượt hoại, tháo động như khỉ vượn.
Đây nói rõ trong phép quán Tứ niệm xứ, ban đầu quán tâm vô thường.
Nghĩa là quán tâm này vọng tưởng sanh diệt, như nước chảy xiết không dừng, như hột giống sanh hoa trái tương lai, như đèn sanh diệt từng phút giây, như gió thổi không dừng, như mây phút chốc biến đổi.
Nêu lên mấy thứ đều vô thường, nên nói Sát-na lần lượt hoại, tháo động không dừng như khỉ vượn. Vì thế kinh nói: Tâm tưởng như khỉ vượn, quán sát như vậy, rốt ráo trong đó cái gì là ngã?
Ua chỗ bất tịnh như ruồi nhặng.
Đây quán thân bất tịnh.
Quán kỹ thân này, trong đó chỉ có ba mươi sáu vật, chín chỗ thường tiết ra ô uế bất tịnh, mà vọng tham đắm cho bất tịnh là tịnh, nên nói như ruồi nhặng.
Không chán đủ như gió lửa.
Đây quán thọ là khổ.
Đường dịch: Như lửa dữ. Quán các thứ thọ dụng, các khổ nhóm hợp không một chút vui, rất đáng oán ghét, chỉ do vọng tưởng tham cầu không chán không đủ, nên như lửa dữ.
Tập khí hư ngụy từ vô thỉ làm nhân. Như guồng nước tuôn, đi trong sanh tử luân hồi.
Đây là quán pháp vô ngã.
Đường dịch: “Tập khí hư ngụy từ vô thỉ làm nhân, lưu chuyển trong các nẻo không ngừng như guồng nước tuôn”. Nghĩa là quán các pháp sanh tử trong ba cõi, chỉ nhân nơi vô minh nghiệp lực sai khiến, tùy theo nó kéo lôi lưu chuyển không ngừng, chỉ là không chủ tể, như ròng rọc quay nước, tùy theo người vận chuyển mà không do tự mình.
Các thứ sắc thân, như huyễn thuật thân chú, máy giật hình tượng cử động.
Trước là biệt tướng của Tứ niệm xứ quán, đây là tổng tướng của Niệm xứ quán.
Đường dịch: “Các thứ oai nghi đi đứng thân thể, cũng như tử thi, do sức chú thuật mà hành động, cũng như người gỗ, nhờ máy móc vận động”. Nghĩa là quán thân này hư giả không thật như thấy ma di, ắt là rất chán ghét; như người gỗ ắt là huyễn hóa chẳng chân thật. Trong đó mà quán kỹ tìm kỹ, rốt ráo gì là ngã đây? Thấy ma di dụ cho thân, máy phát động dụ cho tâm. Lăng Nghiêm nói: Tuy thấy các căn động, cốt yếu do máy kéo lôi.
Khéo biết tướng ấy gọi là nhân vô ngã.
⏯️