GIỚI THIỆU
Tăng Chí Triệt, quê ở Giang Tây, họ Trương tên Hành Xương, thuở nhỏ là một hiệp khách. Từ khi chia ra hai tông Nam Bắc, hai vị Tông chủ tuy quên bỉ ngã, nhưng đồ chúng tranh nhau khởi yêu ghét. Khi ấy đệ tử của Bắc tông tự lập ngài Thần Tú làm Tổ thứ sáu mà kị (vì) Lục Tổ được truyền y mọi người đều nghe.
Tổ dự biết việc ấy nên liền để mười lượng vàng nơi phương trượng.
Lúc ấy Hành Xương nhận lời của môn nhân Bắc tông, giấu đao vào thất Tổ, muốn làm hại. Tổ đưa cổ cho chém, Hành Xương liền vung đao ba lần đều không thương tổn.
Tổ bảo: Kiếm chánh chẳng tà, kiếm tà chẳng chánh, chỉ nợ vàng của ông, không nợ mạng của ông.
Hành Xương hoảng hốt té xỉu, giây lâu mới tỉnh, cầu xin sám hối, liền nguyện xuất gia.
Tổ liền cho vàng bảo: Ông hãy đi, e đồ chúng trở lại hại ông, một ngày khác ông có thể đổi hình dáng mà trở lại, tôi sẽ nhận ông.
Hành Xương vâng lời dạy, giữa đêm trốn đi, sau theo tăng xuất gia, thọ giới Cụ túc, tinh cần tu hành.
Một hôm ông nhớ lại lời Tổ, từ xa đến lễ ra mắt Tổ.
Tổ bảo: Tôi nhớ ông đã lâu, sao ông đến muộn vậy?
Hành Xương thưa: Trước nhờ ơn Hòa thượng xá tội, ngày nay tuy xuất gia khổ hạnh, trọn khó đền đáp ân đức, đâu mong được truyền pháp độ sanh ư? Đệ tử thường xem kinh Niết-bàn, chưa hiểu được nghĩa “thường và vô thường”, cúi xin Hòa thượng từ bi lược vì giải nói.
Tổ bảo: Vô thường tức là Phật tánh, hữu thường tức là tâm phân biệt tất cả pháp thiện ác vậy.
Hành Xương thưa rằng: Chỗ Hòa thượng nói, rất trái với văn kinh.
Tổ bảo: Ta truyền tâm ấn của Phật, đâu dám trái với kinh Phật.
Hành Xương thưa: Kinh nói Phật tánh là thường, Hòa thượng lại nói là vô thường. Các pháp thiện ác cho đến tâm Bồ-đề đều là vô thường, mà Hòa thượng lại nói là thường. Đây tức trái nhau, khiến cho học nhân càng thêm nghi ngờ.
Tổ bảo: Kinh Niết-bàn thuở xưa tôi có nghe Ni Vô Tận Tạng đọc một lần, liền vì bà giảng nói, không có một chữ, một nghĩa nào không hợp với văn kinh, cho đến vì ông nói cũng trọn không có hai thuyết.
Hành Xương thưa: Học nhân thức lượng cạn tối, cúi mong Hòa thượng lượng theo mà từ bi khai thị.
Tổ bảo:
Ông biết chăng, Phật tánh nếu thường lại nói gì là các pháp thiện ác, cho đến cùng kiếp không có một người phát tâm Bồ-đề, nên tôi nói là vô thường, mà chính là đạo Chân thường của Phật nói. Lại tất cả pháp nếu là vô thường, tức mỗi vật đều có tự tánh, dung thọ sanh tử mà tánh Chân thường có chỗ bất biến, nên tôi nói thường chính là Phật nói nghĩa chân vô thường. Phật xưa vì phàm phu ngoại đạo chấp tà thường, còn các hàng Nhị thừa, thường mà chấp là vô thường, cọng thành tám thứ điên đảo, nên trong giáo lý liễu nghĩa kinh Niết bàn phá thiên kiến kia mà hiển bày Chân thường, Chân lạc, Chân ngã, Chân tịnh. Nay ông y theo lời nói mà trái với nghĩa, dùng đoạn diệt vô thường và xác định cái tử thường mà lầm hiểu lời nói mầu nhiệm viên diệu tối hậu của Phật, dù có xem một ngàn biến kinh thì có lợi ích gì?
Hành Xương bỗng nhiên đại ngộ, liền nói kệ rằng:
Nhân thủ vô thường tâm
Phật diễn hữu thường tánh
Bất tri phương tiện giả
Du xuân trì thập lịch.
Ngã kim bất thi công
Phật tánh nhi kiến tiền
Phi sư tương thọ dữ
Ngã diệc vô sở đắc.
Vì giữ tâm vô thường
Phật nói có tánh thường
Không biết được phương tiện
Như ao xuân mò gạch.
Nay tôi chẳng thi công
Mà Phật tánh hiện tiền
Không phải Thầy trao cho
Tôi cũng không sở đắc.
Tổ bảo: Nay ông mới triệt vậy, nên đặt tên ông là Chí Triệt.
Chí Triệt lễ tạ mà lui.