Một hôm, Sư 1 ngồi, Đạo Ngô 2 và Vân Nham 3 đứng hầu.
Sư chỉ hai cây, một tươi, một khô đứng trên núi, hỏi Đạo Ngô: Khô là phải hay tươi là phải?
Đạo Ngô thưa: Tươi là phải.
Sư bảo: Sáng tỏ tất cả chỗ, quang minh xán lạn.
Sư lại hỏi Vân Nham: Khô là phải hay tươi là phải?
Vân Nham thưa: Khô là phải.
Sư bảo: Sáng tỏ tất cả chỗ, thôi dạy khô lạt.
Chợt Sa-di Cao đến. Sư hỏi: Khô là phải hay tươi là phải?
Sa-di Cao thưa: Khô là từ nơi khác mà khô, tươi là từ nơi khác mà tươi.
Sư nhìn Đạo Ngô, Vân Nham bảo: Chẳng phải, chẳng phải.
Viện chủ thưa: Đánh chuông rồi, thỉnh Hòa thượng thượng đường.
Sư bảo: Ông bưng giùm bát cho tôi.
Viện chủ thưa: Hòa thượng không tay từ bao giờ?
Sư bảo: Ông chỉ là uổng mặc ca-sa.
Viện chủ thưa: Con chỉ là thế, Hòa thượng thì sao?
Sư bảo: Ta không quyến thuộc này.
Thấy thầy Tri viên trồng rau, Sư bảo: Trồng thì không ngăn ngươi trồng, chớ cho nó mọc rễ. Thầy Tri viên thưa: Không cho mọc rễ thì đại chúng lấy gì ăn?
Sư bảo: Ngươi có miệng sao?
Thầy Tri viên không đáp được.
Có vị Tăng hỏi: Tổ sư chưa đến nước này (Trung Hoa), nước này có ý Tổ sư chăng? Sư đáp: Có. Tăng thưa: Đã có ý Tổ sư, lại đến làm gì? Sư bảo: Bởi có, cho nên đến.
Sư xem kinh, có vị tăng thấy, hỏi: Hòa thượng bình thường không cho chúng con xem kinh, vì sao Hòa thượng lại xem?
Sư đáp: Ta xem chỉ để che mắt.
Tăng thưa: Chúng con học theo Hòa thượng được chăng.
Sư bảo: Nếu các ngươi xem thì da trâu cũng lủng.
[Trường Khánh nói: Mắt có lỗi gì.
Huyền Giác nói: Hãy nói Trường Khánh hiểu ý ược Sơn hay chẳng hiểu ý Được Sơn].
Thích sử Lý Cao ở Lãng Châu, nghe danh Sư, nhiều phen sai người đến thỉnh mà Sư không đi. Ông đích thân lên núi yết kiến Sư. Sư cầm quyển kinh xem không nhìn lại.
Thị giả bạch: Thái thú đến đây!
Lý Cao nóng nảy nói: Thấy mặt không bằng nghe danh.
Sư gọi: Thái thú!
Lý Cao: Dạ!
Sư bảo: Sao lại quý lỗ tai mà khinh con mắt?
Lý Cao chấp tay xin lỗi, rồi hỏi: Thế nào là đạo?
Sư lấy tay chỉ trên, chỉ dưới, hỏi: Hội chăng?
Lý Cao thưa: Chẳng hội.
Sư bảo: Mây ở trời xanh, nước trong bình.
Lý Cao vui mừng thỏa thích làm lễ, trình một bài kệ:
Luyện đắc thân hình tợ nhạn hình
Thiên châu tùng hạ lưỡng hàm kinh
Ngã lai vấn đạo vô dư thuyết
Vân tại thanh thiên thủy tại bình.
Luyện được thân hình giống nhạn hình
Dưới tùng ngàn gốc hai hòm kinh
Ta tìm hỏi đạo không lời khác
Mây ở trời xanh, nước trong bình.
Lý Cao lại hỏi: Thế nào là giới định tuệ?
Sư bảo: Bần đạo trong ấy không có đồ vô dụng này.
Lý Cao không lường nổi huyền chỉ.
⚡️ Sư lại bảo:
Thái thú muốn gìn giữ được việc này, cần phải tiến lên ngọn núi cao chót vót mà ngồi, xuống tận đáy biển sâu mà đi, việc trong khuê các nếu bỏ chẳng được bèn là lủng chảy.
⚡️ Sư thượng đường dạy chúng:
Tổ sư chỉ dạy bảo hộ, nếu tham sân khởi lên cần phải phòng ngự, chớ cho khởi dậy. Các ngươi muốn biết cây khô ở Thạch Đầu cần phải gánh vác, trọn không có cành lá. Tuy nhiên như thế, lại phải tự xem, không được bặt ngôn ngữ. Nay ta vì các ngươi nói ngôn ngữ ấy để hiển bày không ngôn ngữ, cái này xưa nay không tướng mạo tai mắt.
Một hôm Sư lên núi đi kinh hành, chợt mây tan thấy trăng sáng, Sư cười to một tiếng, vang xa gần chín mươi dặm.
Dân chúng ở xa nghe tiếng, hôm sau tìm đến hỏi tăng chúng.
Tăng chúng bảo: Đó là tiếng của Hòa thượng đêm qua ở trên núi cười.
Lý Cao nghe việc này lại làm bài thơ tặng:
Tuyển đắc u cư hiệp dã tình
Chung niên vô tống diệc vô nghinh
Hữu thời trực thướng cô phong đảnh
Nguyệt hạ phi vân tiếu nhất thanh!
Chọn nơi xa vắng hợp lòng quê
Năm tròn mặc khách đến hay về
Có khi tiến thẳng lên đảnh núi
Mây tan trăng hiện tiếng cười hề!
Đời Đường niên hiệu Thái Hòa, năm thứ tám (834) tháng hai, sắp thị tịch, Sư kêu to: Pháp đường ngã! Pháp đường ngã!
Đại chúng đều mang cột đến chống.
Sư đưa tay bảo: Các ngươi không hiểu ý ta.
Sư bèn từ giã chúng thị tịch, thọ tám mươi bốn tuổi, sáu mươi tuổi hạ. Vua sắc phong là Hoàng Đạo Đại sư, tháp hiệu là Hóa Thành.
[TSTH 1 – HT]
[NĐHN Q.5]
Sư cùng Đạo Ngô nói về Hòa thượng Mính Khê đời trước làm Tiết sát.
Đạo Ngô hỏi: Hòa thượng kiếp trước từng làm gì?
Sư bảo: Ta ốm yếu gầy gò, thế ấy qua ngày.
Đạo Ngô thưa: Nhờ đâu mà như vậy.
Sư bảo: Ta chưa từng giở quyển sách khác.
[Thạch Sương nói khác: Sách vở chưa từng giở.]
Sư bảo Vân Nham: Gọi Sa-di đến cho ta.
Vân Nham thưa: Gọi đến làm gì.
Sư bảo: Ta có một cái chõ gãy, cần ông ta bưng lên nhấc xuống.
Vân Nham nói: Thế ấy đưa một cánh tay cho Hòa thượng.
Sư bèn thôi.
Hỏi: Làm sao khỏi bị các cảnh mê hoặc?
Sư bảo: Nghe nó có gì ngăn ngại ông.
Thưa: Chẳng hội.
Sư bảo: Cảnh nào mê hoặc ông.
Hỏi: Thế nào là vật tột quý trong đạo?
Sư bảo: Chớ siểm khúc.
Thưa: Chẳng siểm khúc thì sao?
Sư bảo: Thành nghiêng nước đổ cũng chẳng thay đổi.
Có vị tăng đến nương lần nữa, Sư hỏi: Ai?
Thưa: Thường Thản.
Sư quát bảo: Trước cũng là thường thản, sau cũng là thường thản.
Sư lâu không thượng đường, Viện chủ thưa: Đại chúng lâu nay mong nghe lời dạy của Hòa thượng.
Sư bảo: Đánh chuông đi.
Chúng vừa vân tập, Sư liền hạ tòa, trở về phương trượng.
Viện chủ theo sau hỏi: Hòa thượng đã hứa vì đại chúng nói pháp, vì sao chẳng tiến hành.
Sư bảo: Kinh có Kinh sư, luận có Luận sư, sao trách lão tăng.
Sư hỏi Vân Nham: Làm gì?
Vân Nham thưa: Gánh phân.
Sư bảo: Cái đó à!
Vân Nham thưa: Ở đây.
Sư bảo: Ông tới lui vì ai.
Thưa: Thay y qua lại.
Sư bảo: Sao chẳng bảo cùng đi.
Thưa: Hòa thượng chớ phỉ báng y.
Sư bảo: Nói như vậy không đúng.
Thưa: Nói thế nào.
Sư bảo: Lại từng gánh chăng!
Sư đang ngồi, tăng hỏi: Lặng lẽ như thế nghĩ cái gì?
Sư bảo: Nghĩ cái chẳng thể nghĩ.
Thưa: Cái chẳng thể nghĩ làm sao mà nghĩ.
Sư bảo: Phi tư lương.
Hỏi: Học nhân nghĩ định về quê thì thế nào?
Sư bảo: Cha mẹ của ông toàn thân cháy đỏ ở trong rừng gai góc, ông định về chỗ nào?
Thưa: Thế ấy thì không về vậy.
Sư bảo: Ông cần về đấy, ông nếu về quê, ta dạy ông phương cách không dùng lương thực.
Thưa: Xin thỉnh.
Sư bảo: Hai thời thượng đường, chẳng được nhai bể một hạt gạo.
Hỏi: Thế nào là Niết-bàn?
Sư bảo: Lúc ông chưa mở miệng gọi là gì.
Hỏi tăng: Từ đâu đến?
Thưa: Từ Hồ Nam đến.
Sư bảo: Nước hồ Động Đình đầy chưa?
Thưa: Chưa.
Sư bảo: Mưa lâu nay vì sao chưa đầy.
Tăng không đáp được.
[Đạo Ngô nói: Đầy rồi.]
[Vân Nham nói: Nước trong vắt.]
[Động Sơn nói: Trong kiếp nào từng đầy vơi?]
[Vân Môn nói: Chỉ tại nơi đây.]
Sư hỏi tăng: Từ đâu đến?
Thưa: Giang Tây đến.
Sư lấy gậy gõ giường thiền ba cái.
Tăng thưa: Con biết đại khái chỗ đi.
Sư ném gậy, tăng không đáp được. Sư gọi thị giả đem trà mời vị tăng, đi qua châu huyện quá mệt.
Sư hỏi Bàng cư sĩ: Trong Nhất thừa lại có việc này chăng?
Sĩ nói: Mỗ giáp mỗi ngày chỉ cầu một ít chẳng biết có được không.
Sư bảo: Nói cư sĩ chẳng gặp Thạch Đầu được chăng.
Sĩ nói: Đưa một buông một, chưa phải là tay giỏi.
Sư bảo: Lão tăng trụ trì nhiều việc.
Bàng cư sĩ chào đi ra.
Sư bảo: Niêm một buông một, chính là tay giỏi.
Sĩ nói: Hay nhỉ, nhất thừa vấn tông ngày nay mất hết.
Sư bảo: Đúng! Đúng!
Sư cùng Vân Nham dạo núi, dao đeo ngang lưng phát ra tiếng.
Vân Nham hỏi: Vật gì phát ra tiếng?
Sư rút dao ngay miệng làm thế chặt.
[Động Sơn nêu việc này dạy chúng: Xem Dược Sơn kia tự tại, vì việc này, người thời nay muốn rõ việc hướng thượng, cần thể hội ý này mới được.]
Tôn Bố Nạp tắm Phật. Sư bảo: Ông tắm cái này, lại tắm được cái kia chăng?
Tôn đáp: Đem cái kia lại.
Sư bèn thôi.
[Trường Khánh nói: Pháp tà khó đỡ.] [Huyền Giác nói: Hãy nói Trường Khánh nói thế ấy là nơi chủ hay nơi khách. Trong chúng gọi tên tắm Phật, cũng là kiêm đới ngữ, hãy nói rất tốt đẹp hay chẳng tốt đẹp.]
Hỏi: Học nhân có nghi, thỉnh Sư tháo gỡ.
Sư bảo: Đợi khi thượng đường, quyết nghi cho ông.
Đến chiều, thượng đường đại chúng vân tập. Sư bảo: Hôm nay xin quyết nghi, Thượng tọa tại chỗ nào.
Vị tăng bước ra khỏi chúng đứng. Sư bước xuống giường thiền, nắm lấy nói: Đại chúng! Ông tăng này có nghi.
Liền xô tăng ra, rồi trở về phương trượng.
[Huyền Giác nói: Hãy nói quyết nghi cho ông ta chăng? Nếu quyết nghi, chỗ nào là quyết nghi. Nếu chẳng quyết nghi cho ông ta, lại nói chờ thượng đường sẽ quyết nghi cho ông.]
Sư hỏi Phạn đầu: Ông ở đây bao lâu vậy?
Thưa: Ba năm.
Sư bảo: Ta chẳng biết ông.
Phạn đầu mờ mịt, uất ức bỏ đi.
Hỏi: Chỗ thân mạng nguy cấp thì sao?
Sư bảo: Đừng trồng giống tạp.
Thưa: Lấy gì cúng dường.
Sư bảo: Vô vật.
Sư bảo Chủ cúng dường đi hóa duyên.
Cam hành giả hỏi: Từ đâu đến?
Tăng nói: Từ Dược Sơn đến.
Cam nói: Đến làm gì.
Tăng nói: Giáo hóa.
Cam nói: Đem thuốc gì đến.
Tăng nói: Hành giả có bệnh gì.
Cam liền đưa hai đỉnh bạc. Ý là trong núi có người, vật này lại trở về, không người thì thôi.
Chủ liền trở về nộp.
Sư hỏi: Ông về mau vậy?
Chủ thưa: Hỏi Phật pháp tương đương hai đỉnh bạc.
Sư bảo kể lại. Chủ kể xong, Sư bảo: Gấp trả lại cho ông ta, ông gặp giặc rồi.
Chủ liền đi trả lại. Cam nói: Quả nhiên có người.
Bèn lấy thêm bạc đưa cho.
[Đồng An Hiển nói: Sớm biết hành giả hỏi thế ấy, trọn chẳng nói từ Dược Sơn đến.]
Hỏi tăng: Nghe nói ông biết đoán số đúng chăng?
Thưa: Chẳng dám.
Sư bảo: Ông thử đoán lão tăng xem.
Tăng không đáp được.
[Vân Nham kể lại, hỏi Động Sơn: Ông làm sao?
Động Sơn nói: Xin Hòa thượng cho biết tháng sinh.]
Sư vẽ chữ Phật, hỏi Đạo Ngô: Là chữ gì?
Đạo Ngô thưa: Chữ Phật.
Sư bảo: Ông thầy lắm mồm.
Hỏi: Chuyện chính mình chưa rõ, xin Sư chỉ dạy.
⚡️ Sư im lặng giây lâu, nói:
Ta nay vì ông nói một câu cũng không khó, nếu ông ngay lời mà thấy được cũng tạm. Nếu rơi vào suy lường, lại thành lỗi của ta. Chẳng bằng ngậm miệng, khỏi làm lụy nhau.
Đại chúng Dạ tham (tham vấn buổi tối), chẳng đốt đèn. Sư thùy ngữ: Ta có một câu, chờ con trâu đực sanh nghé, sẽ nói cho ông.
Có một vị tăng bước ra thưa: Trâu đực sanh con rồi, chỉ là Hòa thượng chưa nói.
Sư bảo: Thị giả đem đèn lại đây.
Vị tăng bèn rút lui vào chúng.
[Vân Nham kể lại với Động Sơn.
Sơn nói: Tăng kia đã hội, chỉ là chẳng chịu lễ bái.]
Hỏi tăng: Từ đâu tới?
Thưa: Từ Nam Tuyền đến.
Sư bảo: Ở đó bao lâu.
Thưa: Trải qua đông hạ.
Sư bảo: Thế ấy ắt thành một con trâu nước rồi.
Thưa: Tuy tại nơi đó, chưa từng lên nhà ăn ông ấy.
Sư bảo: Miệng nhấm nháp gió đông nam à.
Thưa: Hòa thượng chớ lầm, tự có người cầm muỗng nắm đũa.
Hỏi: Ruộng bằng cỏ ngắn, nai hươu cùng đàn, làm sao bắn được chúa trong bầy.
Sư bảo: Xem tên!
Tăng phóng thân nhào lộn. Sư bảo: Thị giả, lôi gã chết này ra.
Tăng liền đi.
Sư bảo: Gã mông muội vô tri có gì ngăn trở.
Thứ sử Lý Cao hỏi: Sư họ gì?
Sư bảo: Chính đúng thời.
Lý không hiểu, lại hỏi Viện chủ: Tôi vừa rồi hỏi họ của Hòa thượng, Hòa thượng nói: Chính đúng thời. Chưa biết là họ gì.
Viện chủ đáp: Thế ấy là họ Hàn.
Sư nghe được nói: Chẳng biết tốt xấu thế ấy! Nếu nhằm mùa hè, nói là họ Nhiệt.
Sư sai tăng phụ trách hóa duyên đến nhà hành giả họ Cam mộ hóa.
Cam hành giả hỏi: Sư từ đâu đến?
Tăng đáp từ Dược Sơn lại, Cam hỏi: Đến đây làm gì?
Tăng đáp: Mộ hóa.
Cam hỏi: Sư có mang thuốc theo không?
Tăng hỏi: Hành giả có bịnh gì?
Cam hành giả bèn thí cúng 2 định bạc nói: Có người thì đưa đến, không người thì thôi.
Tăng phụ trách hóa duyên bèn quay về.
Sư ngạc nhiên sao ông ta quay về mau thế, thì tăng nói: Cam hành giả hỏi con Phật pháp, con đối đáp vi diệu nên quyên được 2 đĩnh bạc.
Sư hỏi tăng đối đáp cụ thể thế nào, đoạn bảo hãy mau quay lại gia chủ.
Hành giả thấy tăng quay lại nói: Quả nhiên là ông phải quay lại thôi!
Bèn đưa thêm bạc cúng dường cho tăng.
Có một đêm, sư lên núi dạo chơi, bỗng thấy mây đen tan hết, trăng sao sáng vằng vặc, bèn cao hứng cười to.
Tiếng cười này vang dội đến tận phía Đông Lễ Dương, cách xa ngoài 90 dặm, cư dân nơi đó đều cho là tiếng cười từ nhà bên cạnh.
Hôm sau, cư dân một dãy địa phương đó thức dậy đều hỏi nhau tiếng cười ấy từ đâu tới.
Câu hỏi này lan dần đến Dược Sơn, đồ chúng mới nói với họ: Đó là do hôm qua Hòa thượng cười to trên đỉnh núi!
Lý Cao nghe việc đó, mới làm thêm một bài thơ:
Nguyên văn
選 得 幽 居 愜 野 情
終 年 無 送 亦 無 迎
有 时 直 入 孤 峯 頂
月 下 披 雲 笑 一 聲
Hán
Tuyển đắc u cư khiếp (thiếp) dã tình
Chung niên vô tống diệc vô nghinh
Hữu thời trực nhập cô phong đính (đỉnh)
Nguyệt hạ phi vân tiếu nhất thinh
Việt
Chọn chỗ u thâm thỏa dã tình
Quanh năm không tiễn cũng không nghinh
Có hôm lên tận cô phong đỉnh
Dưới trăng mây vẹt cười nhất thinh.
Một ngày kia, sư đang xem kinh. Bách Nham nói: Hòa thượng đừng làm khỉ khọt với người nữa!
Sư xếp quyển kinh lại nói: Mặt trời sớm trưa rồi?
Bách Nham đáp: Đúng ngọ rồi đây!
Sư nói: Cũng còn cái mửng màu mè đó!
Bách Nham nói: Mỗ giáp đây không cũng không.
Sư nói: Ông thông minh quá chừng!
Bách Nham nói: Mỗ giáp đây chỉ như thế, còn Hòa thượng tôn ý thế nào?
Sư nói: Ta què què, quặc quặc, xâu xa muôn ngàn. Nhưng cũng qua ngày như thế.
Sư nói cùng Đạo Ngô, Minh khê thượng thế làm tiết sát.
Đạo Ngô nói: Còn Hòa thượng thượng thế làm cái gì?
Sư nói: Ta tê tê, liệt liệt, nhưng cũng như thế mà qua ngày.
Ngô nói: Bằng vào đâu mà như thế?
Sư nói: Ta chưa từng triển khai sách vở của người khác.
Viện chủ đến báo với sư: Đã dộng chuông rồi, thỉnh Hòa thượng thượng dường!
Sư nói: Ông cầm cái bát đưa ta.
Viện chủ nói: Hòa thượng cụt tay hồi nào vậy?
Sư nói: Ông tại tăng môn là chiếc áo cà-sa rách.
Viện chủ nói: Con thì như vậy, còn Hòa thượng thì thế nào?
Sư nói: Ta không là quyến thuộc của ông.
Sư thấy tăng làm vườn trồng cải nói: Cải thì không cấm ông trồng, nhưng không cho mọc rễ.
Tăng làm vườn nói: Nếu không cho mọc rễ thì cải làm sao lớn? Đại chúng lấy gì mà ăn?
Sư nói: Ông còn có miệng không?
Tăng làm vườn không lời đối đáp.
Có ông tăng đến hỏi: Tu hành thế nào thì mới không bị chư cảnh mê hoặc?
Sư nói: Mặc kệ nó, có gì phương hại ông đâu?
Tăng nói: Con không lãnh hội.
Sư nói: Cảnh tướng nào mê hoặc ông?
Ông tăng không đối đáp được.
Tăng hỏi: Trong đạo tu hành cái gì là trân quý nhất?
Sư nói: Không làm trái bản tâm.
Tăng hỏi: Đã đạt tới điểm đó rồi thế nào?
Sư nói: Trân quý cả nước cho ông, ông cũng không đổi.
Một hôm, viện chủ thỉnh sư thượng đường. Đại chúng vừa tụ tập đầy đủ thì chỉ lát sau đó sư quay về phương trượng đóng cửa lại.
Viện chủ lẽo đẽo theo sau hỏi: Hòa thượng đáp ứng lời mời thỉnh của con thượng đường, nhưng sao lại mau quay về phương trượng thế?
Sư đáp: Này viện chủ, kinh có kinh sư, luật có luật sư, luận có luận sư, để ý đến lão tăng này làm gì?
Sư hỏi Vân Nham: Ông đang làm gì thế?
Vân Nham đáp: Gánh phân.
Sư nói: Cái kia còn sao?
Vân Nham đáp: Còn.
Sư hỏi: *Ông lui lui, tới tđi như thế là vì ai?
Vân Nham đáp: Tại vì cái kia mà chộn rộn.
Sư nói: **Sao không bảo cùng đi một lượt?
Vân Nham nói: Hòa thượng đừng hủy báng họ chứ!
Sư nói: Vừa rồi ta không nói như thế.
Vân Nham hỏi: Vậy đã nói thế nào?
Sư hỏi: Ông còn gánh phân không?
Sư đang tĩnh tọa trầm tư thì có ông tăng đến hỏi: Ngồi im ỉm thế đang tư lượng gì?
Sư đáp: Tư lượng cái không tư lượng.
Tăng hỏi: Cái không tư lượng thì làm thế nào mà tư lượng?
Sư nói: Phi tư lượng.
Tăng hỏi: Học nhân nghĩ định về quê hương thì thế nào?
Sư nói: Cha mẹ của ông toàn thân cháy đỏ đang ở trong gai bụi trong rừng, thì ông về nơi nào đây?
Tăng nói: Nếu thế thì không về vậy.
Sư nói: Ông nên quay về đấy. Ông mà về, ta chỉ cho ông phương cách không dùng lương thực.
Tăng nói: Thỉnh sư chỉ cho!
Sư nói: Hai thời thượng đường, chó có cắn bể một hột gạo.
Tăng hỏi: Thế nào là Niết-bàn?
Sư nói: Lúc ông chưa mở miệng gọi là gì?
Sư thấy Tuân Bố Nạp tắm Phật, bèn hỏi: Cái này tùy ông tắm, nhưng có tắm được cái kia không?
Tuân nói: Hãy đem cái kia lại!
Sư liền thôi.
Tăng nói: Kẻ học này có nghi ngờ, thỉnh sư quyết định!
Sư nói: Hãy đợi lúc thượng đường sẽ cùng xà-lê quyết nghi!
Đến buổi tối thượng đường, đại chúng tựu tập đâu đó xong rồi, sư nói: Ông thượng tọa ngày hôm nay thỉnh quyết nghi đâu?
Ông tăng ấy bước ra khỏi chúng mà đứng, sư bước xuống giường thiền nắm lấy ông ta nói: Này đại chúng, ông tăng này có nghi!
Nói xong xô ông tăng ấy ra rồi quay về phương trượng.
Sư hỏi tăng nhân phụ trách phòng ăn cơm: Ông ở đây bao lâu rồi?
Tăng đáp: Thưa ba năm rồi.
Sư nói: Sao ta không nhận ra ông?
Ông tăng ngơ ngác không hiểu thâm ý của sư nên buồn lòng ra đi.
Tăng hỏi: Lúc thân mệnh nguy cấp thì xử trí cách nào?
Sư đáp: Đừng trồng tạp chủng!
Tăng hỏi: Lấy cái gì mà cúng dường?
Sư nói: Vô vật.
Sư viết một chữ Phật hỏi Đạo Ngộ: Đây là chữ gì?
Đạo Ngộ nói: Chữ Phật.
Sư nói: Đúng là ông sư lắm mồm!
Tăng hỏi: Chuyện chính mình chưa hiểu rõ, thỉnh cầu sư chỉ thị!
Sư im lặng hồi lâu nói:
Ta nay vì ông mà nói một câu cũng chẳng khó chi, chỉ là nếu ông vừa nghe đã ngộ thì cũng tạm được, còn nếu rơi vào tư lượng nghĩ ngợi, khởi tâm ngoại cầu, thì đó là tội lỗi của ta. Nếu thế, tốt hơn là hiện tại không mở mồm nói gì để khỏi hại ông.
Đến tối, mọi người đều đến tham Thiền, trong Thiền đường lại chẳng có đèn đóm gì, sư nói:
Ta có một câu nói, đợi chừng nào con trâu đực sanh nghé, sẽ nói cho các ông nghe!
Lúc đó, có ông tăng bước ra nói: Trâu đực đã sanh nghé, sư phụ sao còn chưa nói?
Sư nói: Thị giả đem đèn lại đây!
Ông tăng bèn rụt thân, lủi vào tăng chúng.
Tăng hỏi: Khi Tổ sư Đạt Ma chưa đến Trung thổ thì xứ này có chỉ ý của Tổ sư không?
Sư đáp: Có đấy.
Tăng hỏi: Nếu đã có chỉ ý của Tổ sư rồi thì ngài còn đến làm chi?
Sư nói: Chỉ vì có mới phải đến.
Sư đang xem kinh, có ông tăng hỏi: Bình thường Hòa thượng không cho người xem kinh, giờ sao lại tự mình xem?
Sư nói: Ta chỉ dụi mắt thôi.
Tăng hỏi: Con đây bắt chước Hòa thượng được không?
Sư nói: Nếu là ông thì ngay da bò cũng xem thấu.
Quan thứ sử Lãng Châu là Lý Cao hâm mộ trình độ huyền hóa của sư, nhiều lần mời mà sư không đến, bèn đích thân vào núi yết kiến.
Sư cầm quyển kinh không đoái tới, thị giả bèn bạch: Thái thú trước mặt kìa!
Lý Cao tánh nóng nảy, quay bước nói: Thấy mặt không bằng nghe tên.
Sư gọi: *Thái thú!
Lý Cao lên tiếng, sư nói: Sao mà lại quý tai hơn mắt?!
Thái thú chấp tay tạ lỗi, hỏi: Thế nào là đạo?
Sư lấy tay chỉ trên dưới nói: Lãnh hội không?
Cao nói: Không lãnh hội.
Sư nói: Vân tại thiên, thủy tại bình.
Lý Cao bèn lẵnh hội lễ tạ và làm một bài kệ rằng:
NGUYÊN VĂN:
練 得 身 形 似 鶴 形
千 株 松 下 兩 函 經
我 問 道 無 餘 說
雲 在 青 天 水 在 鉼
HÁN:
Luyện đắc thân hình tự hạc hình
Thiên châu tùng hạ lưỡng hàm kinh
Ngã lai vấn đạo vô dư thuyết
Vân tại thanh thiên thủy tại bình.
VIỆT:
Luyện đến thân hình giống hạc hình
Dưới gốc ngàn tùng hai tráp kinh
Hỏi đạo là gì không rảnh nói
Mây tại trời xanh nước tại bình.
Lý Cao lại hỏi: Thế nào là Giới, Định, Tuệ?
Sư nói: Bần đạo nơi đây không có thứ đồ dùng bỏ xó đó.
Lý Cao không đo lường nổi huyền chỉ, sư nói:
Thái thú nếu muốn tu hành Phật pháp, nên lên đỉnh núi cao mà ngồi, xuống đáy biển sâu mà đi. Nếu như vật chốn phòng khoa mà bỏ không nổi thì đừng nói gì đến chuyện tiêu trừ phiền não, tĩnh tâm tham Thiền.
PHẦN PHỤ LỤC:
Sư hỏi tăng: Từ đâu tới?
Tăng đáp: Từ Hồ Nam đến.
Sư hỏi: Nước Hồ Động Đình đầy chưa?
Tăng đáp: Chưa.
Sư nói: Mưa biết bao lâu rồi mà sao nước hồ chưa đầy vậy cà?
Tăng không lời đối đáp.
Đạo Ngô đáp thay: Đầy rồi.
Vân Cư đáp thay: Trong vắt.
Động Sơn đáp thay: Đã một kiếp không từng đầy vơi.
Vân Môn đáp thay: Ở tại trong đó.
Sư hỏi ông tăng: Từ đâu tới?
Tăng đáp: Từ Giang Tây đến.
Sư dùng gậy gõ Thiền tòa 3 cái, tăng nói: Con đại khái đã hiểu được con đường thể nhập.
Sư quăng gậy xuống, tăng không lời đối đáp.
Sư gọi thị giả nói: Cho ông tăng này chén trà vì ông đi con đường thể nhập mệt mỏi.
Lý Cao thứ sử Lãng Châu hỏi: Sư họ gì?
Sư đáp: Chính đúng thời tiết.
Lý Cao không hiểu, hỏi viện chủ: Vừa rồi tôi hỏi họ của Hòa thượng, Hòa thượng lại nói ‘Chính đúng thời tiết’. Không biết vậy là họ gì?
Viện chủ nói: Hiện là mùa đông, cho nên nếu trả lời kiểu ấy chắc là họ Hàn (Chũ Hàn (寒)là lạnh và Hàn (輯) là họ Hàn đồng âm).
Sư nghe nói thế bảo: Sao mà không biết xấu tốt gì hết vậy? Nếu như trả lời nhằm vào mùa hè thì chắc cho ta họ Nhiệt (nóng).
Đạo Ngô và Vân Nham đứng hầu. Sư chỉ 2 cây, 1 khô 1 tươi hỏi Đạo Ngô: Khô là phải, tươi là phải?
Đạo Ngô đáp: Tươi là phải.
Sư nói: Rõ ràng tất cả, rực rỡ chói lọi đi!
Sư lại hỏi Vân Nham: Khô là phải, tươi là phải?
Vân Nham đáp: Khô là phải.
Sư nói: Rõ ràng tất cả, buông bỏ khô héo đi!
Bỗng sa-di Cao đến, sư hỏi: Khô là phải hay tươi là phải?
Sa-di Cao đáp: Khô là từ nơi khác mà khô, tươi là từ nơi khác mà tươi.
Sư quay lại nhìn Đạo Ngô và Vân Nham nói: Chẳng phải! Chẳng phải!
Lúc đó có ông tăng hỏi: Sao lại có 6 đường?
Sư đáp: Cái mà ta cần luận bàn tuy nằm trong đó, nhưng nguyên lai không nhiễm.
Có ông tăng hỏi: Không liễu ngộ phiền não trong thân thì thế nào?
⚡️ Thiền sư Dược Sơn nói:
Phiền não có tướng trạng gì đâu. Ta cần ông xét xem. Vả lại, có một số người hướng trên mặt tờ giấy mà ký trì lời lẽ. Phần lớn bọn họ đều bị kinh luận mê hoặc. Ta chưa từng xem kinh luận, sách vở. Ông chỉ vì mê sự mà làm mất đi tự gia bất định. Do đó, mà có tâm sanh tử, chưa học được một lời, nửa câu, một kinh, một luận là liền nói nào là Bồ-đề, Niết-bàn thể nhiếp, không nhiếp. Nếu hiểu như thế, tức là sanh tử. Nếu chẳng bị được mất kia trói buộc, liền không còn sanh tử. Ông thấy Luật sư nói nào là Ni Tát Kì (bỏ cả tài sản để bố thí) Đột Cát La vốn là gốc sanh tử. Tuy nhiên dù là như thế, cùng sanh tử cũng không thể được. Trên từ chư Phật, dưới đến loài sâu kiến đều có dài ngắn, tốt xấu, lớn nhỏ không giống nhau. Nếu mà không từ bên ngoài tới thì nơi nào có ngươi rảnh rỗi đào địa ngục mà chờ ông. Nếu ông muốn biết con đường địa ngục, thì giờ đây chảo dầu sôi nung nóng là địa ngục đấy. Còn nếu muốn biết con đường quỷ đói thì nay hư nhiều thật ít không khiến người ta tin tưởng là đường quỷ đói đây. Muốn biết con đường súc sanh thì hãy xem nay không biết nhân nghĩa, không biết thân sơ gì cả là đường súc sanh đấy. Há cần mang lông, đội sừng, bị mổ cắt treo ngược.
Trong lúc Thiền sư ĐẠO NGÔ VIÊN TRÍ 2 và Thiền sư VÂN NHAM ĐÀM THẠNH 3 đang đứng hầu một bên, Thiền sư DƯỢC SƠN nói:
Lý trí không đạt tới chỗ, kỵ giảng nói. Giảng nói rồi liền đọa nhập loài súc sanh.
Thiền sư Dược Sơn thượng đường nói:
Muốn biết trời, người, là hiện nay đang thanh tịnh uy nghi trì bát là trời người đấy. Bảo nhậm thì không đọa các con đường, thì thứ nhất không được bỏ cái này, vì cái này không phải dễ được. Nên hướng trên đỉnh núi cao cao mà đứng, dưới biển sâu sâu mà đi. Các nơi đó không dễ thực hành, cần phải có tương ưng. Như nay đây xuất đầu ra đều là người lắm chuyện, tìm một gã si độn còn chưa thể được. Đừng chỉ ghi nhớ vào lời lẽ trong sách vở mà cho đó là kiến tri của mình. Thấy kẻ không hiểu biết là sanh lòng khinh mạn. Những người như thế đều là bọn xiển đề ngoại đạo. Tâm này không như thế, phải nên xem xét kỹ. Nói như thế là chuyện bên lề của ba giới, không phải chuyện dưới nạp y luống để qua. Đến chỗ đó phải nên vi tế, không nên cho đó là chuyện tầm thường. Nên biết thế. Tạm biệt!
Thiền sư Dược Sơn nói:
Tổ sư chỉ dạy bảo hộ. Nếu tham sân dậy lên, phải nên phòng ngự. Không dạy đụng độ. Nếu các vị muốn biết, cây khô trên đá cũng phải gánh vác. Thật chẳng có nhành lá để được. Tuy là như vậy, nhưng cũng nên tự xét xem không được dứt bặt lời lẽ. Hôm nay ta nói cho các ông lời nói để hiển thị vô ngữ. Cái kia vốn không tai, mắt, diện mạo.