🗯 Sư 1 hỏi Thiền khách: Từ đâu tới?
Đáp rằng: Từ phương Nam tới.
🗯 Sư hỏi: Phương Nam có bậc tri thức gì?
Đáp: Tri thức khá nhiều.
🗯 Sư nói: Dạy người thế nào?
Đáp: Các bậc tri thức đó chỉ thẳng kẻ học này: ‘Tâm ấy là Phật. Phật nghĩa là giác. Các ông nay đã có đủ tánh kiến, văn, giác, tri. Tánh ấy khéo nháy mắt, nhướng mày (Nguyên văn: ‘Dương mi thuấn mục’), tơi lui vận dụng, trùm khắp cả thân, ở đầu đầu biết, ở chân chân biết, do đó mới gọi là Chánh biến tri. Rời đó ra không có Phật khác. Thân đó tức có sanh diệt. Tâm tánh từ xưa tới nay chưa từng sanh diệt. Thân sanh diệt đó, như rồng thay xương, như rắn lột da. Người rời khỏi nhà cũ, là thân vô thường, nhưng tánh của thân ấy là thường hằng vậy’. Phương Nam nói dạy, đại khái như thế.
🗯 Sư nói:
Nếu như thế thì đối với Tiên ni ngoại đạo đâu có khác gì! Ngoại đạo nói ‘Trong thân ta có một thần tánh. Tánh đó có thể biết đau ngứa, khi thân hoại diệt, thần ấy ra khỏi thân, giống như nhà bị cháy thì chủ nhà chạy ra khỏi nhà vậy. Nhà là vô thường, còn chủ nhà là thường vậy’. Nếu thẩm cứu như thế thì tà chánh chẳng biệt biện được ai là chánh tà.
Khi xưa ta du phương, nhiều lần thấy loại đó, gần đây càng nhiều thêm. Tụ tập năm ba trăm chúng, mắt nhìn dãy Ngân hà, nói rằng đó là Tông chỉ của phương Nam. Đem Đàn Kinh sửa đi, nói quàng, nói xiên, gọt giũa ý của Thánh, hoặc loạn người đời sau, há thành được ngôn giáo ru! Khổ thay, Tông môn của ta mai một rồi vậy! Nếu cho kiến, văn, giác, tri là Phật tánh thì ngài Tịnh Danh đã không nói: ‘Pháp rời xa kiến văn giác tri. Nếu thi hành kiến văn giác tri, thì đó là kiến văn giác tri chớ không phải cầu pháp vậy’.
❓ Tăng lại hỏi: Pháp Hoa liễu nghĩa, khai tri kiến của Phật, cái đó lại là thế nào?
🗯 Sư nói: Họ nói khai Phật tri kiến, còn chưa nói Bồ-tát Nhị thừa. Há lấy cái si ngốc điên đảo của chúng sanh mà cho là bằng với tri kiến của Phật ru?
❓ Tăng lại hỏi: Cái gì là Phật tâm?
🗯 Sư đáp: Tường vách, ngói gạch là Phật tâm.
❓ Tăng nói: Nếu thế thì thật là trái với Kinh đấy! Kinh Niết Bàn nói: ‘Rời khỏi tường vách là vật vô tình, cho nên gọi là Phật tánh’. Nay sư lại nói là Phật tâm. Vậy tâm với tánh là khác hay là không khác?
🗯 Sư nói: Mê thì là khác, còn ngộ thì không khác.
❓ Tăng nói: Kinh chép: ‘Phật tánh hằng thường, tâm là vô thường’. Nay sư nói tâm tánh không khác nhau là thế nào?
🗯 Sư nói:
Ông chỉ y theo lời lẽ mà không theo nghĩa lý, ví như tháng lạnh, nước đông kết lại thành băng. Đến mùa nắng ấm, băng tan thành lại nước. Chúng sanh lúc mê kết tánh thành tâm. Chúng sanh khi ngộ, tan tâm thành tánh. Nếu chấp vật vô tình là không có Phật tánh, thì Kinh đã không nên nói: ‘Tam giới duy Tâm’. Đáng quở trách là ở chỗ ông tự hiểu trái ngược Kinh, còn ta thì không hiểu trái lại.
❓❓❓ Hỏi: Vô tình nếu đã có tâm tánh, vậy chúng có biết thuyết pháp chăng?
🗯 Sư nói: Chúng đương nhiên thường nói, không có lúc nào ngưng dứt.
❓❓❓ Hỏi: Thế tại sao mỗ đây không nghe?
🗯 Sư nói: Tự ông không nghe thôi.
❓❓❓ Hỏi: Ai là người được nghe?
🗯 Sư nói: Chư Phật được nghe.
❓❓❓ Hỏi: Thế thì tất cả chúng sanh đều chẳng có phần được nghe sao?
🗯 Sư nói: Ta vì chúng sanh nói thôi, chớ chẳng vì Thánh nhân mà nói.
Nói: Mỗ giáp đây đui, điếc nên không nghe vô tình thuyết pháp, còn sư thì phải nghe chứ.
🗯 Sư nói: Ta cũng không nghe.
❓❓❓ Hỏi: Sư nếu đã không nghe thì cớ gì lại biết vô tình biết thuyết pháp?
🗯 Sư nói: Ta nếu nghe được, thì đã bằng chư Phật rồi. Ông cũng không nghe những gì ta nói pháp.
❓❓❓ Hỏi: Chúng sanh rốt lại có được nghe chăng?
🗯 Sư nói: Chúng sanh nếu nghe được thì đâu phải chúng sanh nữa.
❓❓❓ Hỏi: Vô tình nói pháp có bằng cớ gì?
🗯 Sư đáp: Không thấy kinh Hoa Nghiêm nói: ‘Sát thuyết chúng sanh thuyết tất cả ba giới thuyết’. Chúng sanh há là hữu tình sao?
❓❓❓ Hỏi: Sư đã nói vô tình có Phật tánh, thế thì hữu tình lại là thế nào?
🗯 Sư nói: Vô tình còn như thế huống chi là hữu tình.
❓❓❓ Hỏi: Nếu thế thì hồi nãy mỗ giáp nêu chuyện tri thức phương Nam nói kiến văn là Phật tánh, chẳng nên cho là giống với ngoại đạo.
🗯 Sư nói: Không nói không Phật tánh, vì ngoại đạo há không có Phật tánh sao? Nhưng do thấy nhầm nơi nhất pháp sanh ra nhị kiến, cho nên là sai trái vậy.
❓❓❓ Hỏi: Nếu đều là có Phật tánh, thì sát hữu tình tức kết nghiệp hỗ trù, tổn hại vô tình không nghe có báo.
🗯 Sư nói:
Hữu tình là chánh báo. Kế ngã sở của mình mà hoài kết luận, tức có tội báo. Vô tình mới đúng là y báo, chẳng kết lòng hận oán, cho nên mới không nói là có báo.
❓❓❓ Hỏi: Trong Giáo chỉ thấy nói hữu tình làm Phật mà không thấy thọ ký cho vô tình. Vả lại trong Hiền kiếp có cả ngàn Phật nhưng có thấy ai là Phật vô tình đâu?
🗯 Sư nói:
Như vị Thái tử lúc chưa nhận ngôi thì chỉ là một người, nhưng khi đã lên ngôi rồi thì cả nước đều thuộc về ngài. Há có quốc độ nào không có nhận ngôi chăng? Nay chỉ có hữu tình nhận thọ ký. Lúc làm Phật, thì mười phương quốc độ đều là thân Giá Na Phật. Há có thể còn có vô tình thọ ký sao?
❓❓❓ Hỏi: Tất cả mọi chúng sanh đều ở trên thân Phật, dễ dàng làm dơ bẩn thân Phật. Châm chỉa, giẫm đạp thân Phật, há không tội lắm sao?
🗯 Sư nói: Chúng sanh toàn thể là Phật, thì bắt tội ai đây?
❓❓❓ Hỏi: Thân Phật vốn không quái ngại. Nay lấy vật có chất quái ngại làm thân Phật, há chẳng trái ngược với chỉ ý của Thánh rồi chăng?
🗯 Sư nói: Kinh Đại Phẩm nói: ‘Không thể rời hữu vi để nói vô vi’. Ông có tin sắc là không chăng?
❓❓❓ Hỏi: Lời thành của Phật ai dám không tin chứ.
🗯 Sư nói: Sắc đã là không thì há có quái ngại ru?
❓❓❓ Hỏi: Phật tánh của chúng sanh nếu giống nhau, chỉ dụng một Phật mà tu hành, nhất thiết chúng sanh ứng thời mà giải thoát. Nay nếu không như thế, đồng nghĩa làm sao có được?
🗯 Sư nói: Ông không thấy Lục tướng nghĩa trong kinh Hoa Nghiêm nói: ‘Trong giống có khác, trong khác có giống, thành hoại đều khác nhau, mọi loài đều như thế’. Chúng sanh và Phật tuy đồng một tánh, nhưng không có hại chi mỗi người tự tu, tự đắc. Chưa từng có người khác ăn mà mình no bao giờ.
❓❓❓ Hỏi: Có tri thức dạy kẻ học, chỉ cần tự thức tánh lúc liễu ngộ vô thường ném bỏ cái bị da qua một bên, trí tánh linh đài tự nhiên rời khỏi gọi là giải thoát. Điều này lại thế nào?
🗯 Sư nói: Ở trước đã nói rồi, ấy là do cái lượng của ngoại đạo Nhị thừa. Nhị thừa chán ghét rời sanh tử, ưa vui Niết-bàn. Ngoại đạo cũng nói: ‘Ta có họa lớn là do ta có thân’ (Lão Tử Đạo Đức Kinh) bèn chạy về đế mờ tối. Kẻ đắc Tu-đà-hoàn tám muôn kiếp, người dự tam quả 642 vạn kiếp, Bích-chi Phật một vạn kiếp trụ ở trong định, ngoại đạo cũng 8 vạn kiếp trụ trong phi phi tưởng. Nhị thừa kiếp mãn rồi cũng có thể hồi tâm hướng về Đại thừa. Ngoại đạo vẫn còn luân hồi.
❓❓❓ Hỏi: Phật tánh một thứ không sai khác?
🗯 Sư nói: Không thể nói là một thứ.
❓❓❓ Hỏi: Tại sao vậy?
🗯 Sư nói: Hoặc có toàn không sanh diệt, hoặc nửa sanh nửa diệt, hoặc nửa không sanh diệt.
❓❓❓ Hỏi: Ai là người lý giải như thế?
🗯 Sư nói: Ta nơi đây Phật tánh toàn không sanh diệt. Thân phương Nam của ông là vô thường. Thần tánh là thường, do đó mà nửa sanh nửa diệt, nửa không sanh diệt.
❓❓❓ Hỏi: Sắc thân Hòa thượng há giống như Pháp thân không sanh diệt chăng?
🗯 Sư nói: Ông sao lại vào tà đạo?
❓❓❓ Hỏi: Học nhân vào tà đạo hồi nào? (Đường lệch).
🗯 Sư nói: Ông không nghe kinh Kim Cang nói: ‘Sắc kiến, thanh cầu là đi vào đường lệch’. Nay cái thấy của ông, chẳng phải thế sao?
❓❓❓ Hỏi: Mỗ giáp từng đọc Đại, Tiểu thừa giáo, lại cũng thấy nói trong bất sanh bất diệt là chỗ chánh tánh. Lại cũng thấy có nói ấm này diệt ấm kia. Sanh thân có lúc tàn tạ, nhưng thần tánh không diệt. Điều này há đều giống đoạn thường hai kiến của ngoại đạo chăng?
🗯 Sư nói: Ông học đạo xuất thế vô thượng chánh chân, hay học đạo thế gian sanh tử, đoạn thường hai kiến? Ông không nghe Triệu công nói: ‘Đàm luận về chân tức nghịch lại tục. Thuận theo thế tục tức trái với chân’. Trái với chân thì mê tánh mà không quay lại. Nghịch tục thì lời nói lạt lẽo vô vị. Người trung lưu thì giống tồn, như vong. Kẻ hạ sĩ vỗ tay mà không thèm nhìn. Ông nay muốn học hạ sĩ cười đại đạo chăng?
❓❓❓ Hỏi: Sư cũng nói tâm ấy là Phật, bậc tri thức phương Nam cũng nói thế, há có giống khác sao? Sư không nên tự cho mình đúng mà chê người khác sai.
🗯 Sư nói: Hoặc gọi là khác thể mà đồng. Hoặc gọi là đồng thể mà khác. Nhân thái quá mà thôi. Chỉ như Bồ-đề, Niết-bàn, chân như, Phật tánh, tên gọi khác mà thể đồng. Chân tâm, vọng tâm, Phật trí, thế trí, tên gọi đồng mà thể khác. Nhân phương Nam nhầm lẫn đem vọng tâm nói là chân tâm, nhận giặc làm con. Chấp thủ thế trí làm Phật trí, giống như mắt con cá mà nhìn loạn đi thành viên ngọc sáng vậy. Không thể lôi đồng, sự nên chân biệt rõ ràng.
❓❓❓ Hỏi: Làm sao rời được lỗi ấy?
🗯 Sư nói: Chỉ cần ông phản quang kỹ lưỡng, thâm nhập giới xứ, nhất nhất suy cho cạn cùng, có chút gì được chưa.
❓❓❓ Hỏi: Quan sát kỹ lưỡng, không thấy một vật nào khả đắc.
🗯 Sư nói: Ông hủy hoại tướng của thân tâm chăng?
❓❓❓ Hỏi: Thân, tâm, tánh đều rời xa thì còn gì để hoại chớ?
🗯 Sư hỏi: Ngoài thân tâm còn có vật chăng?
❓❓❓ Hỏi: Thân tâm không có ngoài, há có vật sao?
🗯 Sư nói: Ông hủy hoại tướng thế gian chăng?
❓❓❓ Hỏi: Tướng thế gian là vô tướng, há hoại được ru?
🗯 Sư nói: Nếu mà như thế, thì rời xa lỗi rồi đó.
Thiền khách hân nhiên thọ giáo.
Tăng Linh Giác ở Thường Châu hỏi: Phát tâm xuất gia, vốn nghĩ cầu Phật. Xin hỏi dụng tâm như thế nào mới được?
🗯 Sư nói: Chẳng có tâm để dụng, thì thành được Phật.
❓❓❓ Hỏi: Không tâm để dụng, ai là người thành Phật?
🗯 Sư nói: Vô tâm tự thành, Phật cũng vô tâm.
❓❓❓ Hỏi: Phật đại bất khả tư nghì là do hay độ chúng sanh. Nếu mà vô tâm thì ai độ chúng sanh?
🗯 Sư nói: Vô tâm là chân độ chúng sanh. Nếu còn thấy có chúng sanh để độ, tức là hữu tâm, thì đương nhiên phải sanh diệt.
❓❓❓ Hỏi: Nay đã vô tâm, đấng Năng Nhân xuất thế, nói rất nhiều giáo tích, há có thể là lời hư dối sao?
🗯 Sư nói: Phật thuyết giáo cũng vô tâm.
❓❓❓ Hỏi: Thuyết pháp mà vô tâm thì thà không thuyết.
🗯 Sư nói: Thuyết tức không, mà không tức thuyết.
❓❓❓ Hỏi: Thuyết pháp nếu vô tâm thì tạo nghiệp có tâm chăng?
🗯 Sư nói: Vô tâm tức vô nghiệp. Nay đã có nghiệp, tâm tức sanh diệt, làm sao vô tâm được.
❓❓❓ Hỏi: Vô tâm tức thành Phật, vậy Hòa thượng giờ đây đã thành Phật chưa vậy?
🗯 Sư nói: Tâm tự vô, ai nói thành Phật. Nếu có Phật để thành thì là có tâm. Có tâm tức hữu lậu, nơi nào mà vô tâm được.
❓❓❓ Hỏi: Nếu đã không có Phật để thành, Hòa thượng còn có Phật dụng không?
🗯 Sư nói: Tâm còn tự không có thì dụng từ đâu mà có được.
❓❓❓ Hỏi: Mịt mờ đều không, phải chăng rơi vào đoạn kiến?
🗯 Sư nói: Bổn lai không kiến thì ai nói đoạn vậy?
❓❓❓ Hỏi: Bổn lai không, há phải chăng là rơi vào không?
🗯 Sư nói: Không vốn đã là vô thì đọa từ đâu mà lập chứ?
❓❓❓ Hỏi: Năng, Sở đều không, bỗng có người cầm dao tới lấy mạng mình, thì đó là có hay không?
🗯 Sư nói: Là không.
❓❓❓ Hỏi: Có đau đớn không?
🗯 Sư nói: Đau đớn cũng không!
❓❓❓ Hỏi: Đau đớn nếu đã không, sau khi chết đầu sanh lại đường nào?
🗯 Sư nói: Không chết, không sanh, cũng không có đường.
❓❓❓ Hỏi: Nếu đã vô vật tự tại, bị đói rét bức thân thì làm sao dụng tâm?
🗯 Sư nói: Đói thì ăn cơm, lạnh thì mặc áo.
❓❓❓ Hỏi: Biết đói, biết lạnh thì là có tâm rồi.
🗯 Sư nói: Ta hỏi ông nếu có tâm, tâm làm thể đoạn gì nào?
Đáp: Tâm vô thể đoạn.
🗯 Sư nói: Ông nếu đã biết không thể đoạn, tức là bổn lai không tâm, sao lại nói có được?
❓❓❓ Hỏi: Trong núi nếu gặp cọp, sói thì làm sao dụng tâm?
🗯 Sư nói: Như không thấy đến như không đến. Mình nếu vô tâm thì loài thú dữ không làm hại.
❓❓❓ Hỏi: Tịch nhiên vô sự, độc thoát vô tâm, gọi tên là gì?
🗯 Sư đáp: Gọi là Đại sĩ Kim Cang.
❓❓❓ Hỏi: Đại sĩ Kim Cang có thể đoạn gì?
🗯 Sư đáp: Bổn vô hình đoạn.
❓❓❓ Hỏi: Nếu đã không hình đoạn, thì gọi vật gì là Đại sĩ Kim Cang?
🗯 Sư đáp: Gọi là Đại sĩ Kim Cang vô hình đoạn.
❓❓❓ Hỏi: Kim Cang đại sĩ có công đức gì?
🗯 Sư nói: Một niệm cùng với Kim Cang tương ưng. Có thể giảm hà sa kiếp tội nặng sanh tử, có thể thấy vô số chư Phật. Đại sĩ Kim Cang này công đức vô lượng, không phải miệng có thể kể, không phải ý có thể nêu bày. Giả sử trụ thế được vô số kiếp mà nói, cũng không thể nói hết.
❓❓❓ Hỏi: Thế nào là một niệm tương ưng?
🗯 Sư nói: Nhớ và trí đều quên mất, đó tức là tương ưng.
❓❓❓ Hỏi: Ký ức và trí lự đều quên hết thì ai là người thấy Phật?
🗯 Sư nói: Quên mất là vô, mà vô tức Phật.
❓❓❓ Hỏi: Không thì nói là không, sao gọi được là Phật?
🗯 Sư nói: Vô cũng là không. Phật cũng không, cho nên mới nói vô là Phật, Phật tức vô.
❓❓❓ Hỏi: Nếu đã không có một chút gì có thể đắc, thì gọi là vật gì?
🗯 Sư đáp: Vốn vô danh tự.
❓❓❓ Hỏi: Có gì tương tự không?
🗯 Sư đáp:
Không có gì tương tự cả, cho nên đời mới gọi là độc tôn không gì so sánh được. Ông nỗ lực y theo đó mà tu hành, thì chẳng có ai có thể phá hoại được vậy. Mà cũng chẳng cần phải hỏi han, nhiệm ý du hành, độc thoát không sợ hãi, thường có hà sa Hiền Thánh che chở, ủng hộ. Chỗ nơi mình đang ở có hà sa Thiên Long Bát Bộ cung kính, hà sa thiện thần đến che chở, mãi mãi không gặp chướng nạn, nơi đâu mà chẳng được tiêu diêu.
❓ Lại hỏi: Lúc Ca Diếp tại bên Phật nghe, tức nghe cái không nghe?
🗯 Sư nói: Nghe cái không nghe.
❓❓❓ Hỏi: Vì sao lại nghe cái không nghe?
🗯 Sư nói: Nghe cái không nghe.
❓❓❓ Hỏi: Như Lai có nói nghe cái không nghe, hay không nói cái nghe cái không nghe?
🗯 Sư nói: Như Lai không nói.
❓❓❓ Hỏi: Vì sao nói cái không nói?
🗯 Sư nói: Nói khắp thiên hạ, mà chẳng mở miệng.
Một hôm, có Đại Nhĩ Tam Tạng người Ấn sang đến kinh đô, tự nói được tuệ nhãn và tha tâm thông. Vua muốn trắc nghiệm nên mời ông đến ra mắt Sư. Tam Tạng đến, vừa thấy Sư, liền lễ bái khoanh tay đứng hầu bên hữu.
Sư hỏi: Ông được tha tâm thông chăng?
Tam Tạng đáp: Chẳng dám.
Sư hỏi: Ông nói xem, hiện giờ lão tăng đang ở chỗ nào?
Tam Tạng đáp: Hòa thượng là thầy một nước, sao lại đến Tây Xuyên xem đua thuyền.
Sư lại hỏi: Ông nói xem, hiện giờ lão tăng đang ở chỗ nào?
Tam Tạng đáp: Hòa thượng là thầy một nước, sao lại đứng trên cầu Thiên Tân xem khỉ làm xiếc?
Sư lần thứ ba cũng hỏi y như trước. Tam Tạng lặng thinh không biết chỗ đi.
Sư nạt: Dã hồ tinh! Tha tâm thông ở chỗ nào?
Tam Tạng lặng câm. 2
Một hôm, Sư gọi: Thị giả!
Thị giả: Dạ!
Sư gọi như thế ba lần, thị giả cũng dạ ba lần.
Sư bảo: Tưởng là ta cô phụ ngươi, nào ngờ ngươi cô phụ ta.
Nam Tuyền đến tham vấn, Sư hỏi: Ở đâu đến?
Nam Tuyền thưa: Ở Giang Tây đến.
Sư hỏi: Có đem được hình của Mã sư đến chăng?
Thưa: Chỉ thế ấy.
Sư bảo: Cái sau lưng.
Nam Tuyền bèn lui ra.
Ma Cốc đến tham vấn, đi nhiễu quanh giường thiền của Sư ba vòng, rồi chống tích trượng đứng trước Sư.
Sư bảo: Đã như thế cần gì thấy bần đạo?
Ma Cốc lại chống tích trượng.
Sư nạt: Dã hồ tinh! Đi ra!
Sư thường dạy chúng: Người học Thiền tông nên theo lời Phật, lấy Nhất thừa liễu nghĩa khế hợp với nguồn tâm của mình, kinh không liễu nghĩa chẳng nên phối hợp.
Như trùng trong thân sư tử. Khi vì người làm thầy, nếu dính mắc danh lợi bèn bày điều dị đoan, thế là mình và người có lợi ích gì? Như người thợ mộc giỏi, búa rìu không đứt tay họ. Sức con voi lớn chở, con lừa không thể kham.
Có vị tăng hỏi: Làm sao được thành Phật?
Sư bảo: Phật và chúng sanh đồng thời dẹp đi, ngay đó được giải thoát.
Tăng thưa: Làm thế nào được tương ưng?
Sư bảo: Không nghĩ thiện ác tự thấy Phật tánh.
Tăng thưa: Làm sao được chứng Pháp thân?
Sư bảo: Vượt cảnh giới Tỳ-lô.
Tăng thưa: Pháp thân thanh tịnh làm sao được?
Sư bảo: Không chấp Phật để cầu.
Tăng thưa: Thế nào là Phật?
Sư bảo: Tâm tức là Phật.
Tăng thưa: Tâm có phiền não chăng?
Sư bảo: Tánh phiền não tự lìa.
Tăng thưa: Đâu không đoạn sao?
Sư bảo: Đoạn phiền não tức gọi Nhị thừa. Phiền não không sanh gọi Đại niết-bàn.
Tăng thưa: Ngồi thiền quán tịnh là làm gì?
Sư bảo: Chẳng cấu chẳng tịnh, đâu cần khởi tâm quán tướng tịnh.
Tăng hỏi: Thiền sư thấy mười phương hư không là Pháp thân chăng? Sư bảo: Lấy tâm tưởng nhận, đó là thấy điên đảo.
Tăng hỏi: Tâm tức là Phật, lại cần tu vạn hạnh chăng?
Sư bảo: Chư Thánh đều đủ hai thứ trang nghiêm (phước tuệ) đâu có bác không nhân quả.
Sư lại nói: Nay tôi đáp những câu hỏi của ông cùng kiếp không hết, nói nhiều cách đạo càng xa. Cho nên nói: “Thuyết pháp có sở đắc, đây là dã can kêu; thuyết pháp không sở đắc, ấy gọi là sư tử rống.”
Có người cư sĩ ở Nam Dương tên Trương Phần đến hỏi: Được nghe Hòa thượng nói “vô tình thuyết pháp”, con chưa hiểu được ý này, xin Hòa thượng từ bi chỉ dạy.
Sư bảo: Ông nếu hỏi vô tình thuyết pháp, hiểu vô tình kia mới được nghe tôi thuyết pháp. Ông chỉ nghe lấy vô tình thuyết pháp đi!
Trương Phần thưa: Chỉ nhằm hiện nay trong phương tiện của hữu tình, thế nào là nhân duyên của vô tình?
Sư bảo: Hiện nay trong tất cả động dụng, nhưng hai dòng phàm thánh trọn không có ít phần khởi diệt, là ra khỏi thức, không thuộc có không, rõ ràng thấy giác, chỉ nghe không có tình thức buộc chấp kia. Sở dĩ, Lục Tổ nói: “Sáu căn đối cảnh phân biệt mà không phải thức.”
Có vị tăng đến tham lễ.
Sư hỏi: Ông chứa đựng sự nghiệp gì?
Tăng thưa: Giảng kinh Kim Cang.
Sư hỏi: Hai chữ rốt đầu kinh là gì?
Tăng thưa: Như thị.
Sư bảo: Là gì?
Tăng không đáp được.
Có người hỏi Sư: Thế nào là giải thoát?
Sư bảo: Các pháp không đến nhau, ngay đó là giải thoát.
Thưa: Làm sao đoạn được?
Sư bảo: Đã nói với ông các pháp không đến nhau, đoạn cái gì?
Vua Túc Tông hỏi: Thầy được pháp gì?
Sư bảo: Bệ hạ thấy một mảnh mây trong hư không chăng?
Vua nói: Thấy.
Sư bảo: Nó do đóng đinh mắc, hay cột dây mắc?
Vua lại hỏi: Thế nào là mười thân của Phật?
Sư đứng dậy nói: Hội chăng?
Đế nói: Chẳng hội.
Sư bảo: Đem tịnh bình qua cho lão tăng.
Vua lại hỏi: Thế nào là Vô tránh tam-muội?
Sư bảo: Đàn việt đi đạp trên đảnh Tỳ-lô.
Đế nói: Ý này thế nào?
Sư bảo: Chẳng nhận Pháp thân thanh tịnh của chính mình.
Vua lại hỏi. Sư đều không nhìn vua.
Vua bảo: Trẫm là Thiên tử nước Đại Đường, tại sao Thầy không nhìn đến?
Sư bảo: Bệ hạ thấy hư không chăng?
Vua bảo: Thấy.
Sư bảo: Hư không có nhìn bệ hạ không?
Ngư Quân Dung hỏi: Thầy ở núi Bạch Nhai, trong mười hai giờ tu thế nào?
Sư gọi một đứa trẻ đến, vò đầu nó, bảo: Tỉnh tỉnh hẳn vậy tỉnh tỉnh. Rõ ràng hẳn vậy rõ ràng. Về sau chớ bị người gạt.
Sư cùng Tử Lân Cung Phụng luận nghĩa. Sư thăng tòa, Cung Phụng hỏi: Thỉnh Thầy lập nghĩa, đệ tử phá.
Sư bảo: Lập nghĩa rồi.
Cung Phụng thưa: Là nghĩa gì?
Sư bảo: Quả nhiên chẳng thấy, chẳng phải cảnh giới của ông. Liền hạ tòa.
Một hôm, Sư hỏi Tử Lân Cung Phụng: Phật là nghĩa gì?
Cung Phụng thưa: Là nghĩa giác.
Sư bảo: Phật từng mê chăng?
Phụng thưa: Chẳng từng mê.
Sư bảo: Dùng giác làm gì?
Cung Phụng không đáp được.
Cung Phụng hỏi Sư: Thế nào là thật tướng?
Sư bảo: Đem hư không lại!
Phụng thưa: Hư không đâu thể đem được!
Sư bảo: Hư không còn không thể đem được, hỏi thật tướng làm gì?
Sư thấy duyên quá độ sắp mãn, giờ Niết-bàn sắp đến, bèn từ giã vua Đại Tông trở về núi.
Đại Tông hỏi: Thầy sau khi diệt độ, đệ tử sẽ làm gì để kỷ niệm?
Sư bảo: Bảo đàn việt tạo một ngôi tháp Vô phùng.
Vua nói: Xin Thầy cho họa đồ?
Sư lặng thinh giây lâu hỏi: Hội chăng?
Vua nói: Không hội.
Sư bảo: Bần đạo đi rồi có thị giả hiệu Ứng Chơn sẽ biết việc này.
Ngày mùng chín tháng chạp năm Đại Lịch thứ mười (772), Sư nằm nghiêng bên hữu thị tịch. Đệ tử xây tháp cạnh cốc Đảng Tử thờ Sư. Vua sắc ban hiệu là Đại Chứng Thiền Sư. Sau đó Đại Tông mời Ứng Chân đến hỏi lời trước.
Ứng Chân im lặng giây lâu, nói: Thánh thượng hội chăng?
Vua nói: Chẳng hội.
Ứng Chân nói kệ:
Sông Tương nam
Đầm Đàm bắc
Giữa có hoàng kim đầy một nước
Dưới cây vô ảnh cùng đồng thuyền
Trên điện lưu ly không tri thức
[HT – TSTH 1]
[NĐHN Q.2]
Thượng đường: Cây thân leo sống nương nhờ, leo thẳng lên ngọn cây tùng lạnh; mây trắng bàng bạc, ẩn hiện giữa hư không. Muôn pháp vốn nhàn mà người tự ồn.
Sư hỏi tăng: Gần đây rời chỗ nào?
Tăng đáp: Phương Nam.
Sư hỏi: Thiện tri thức ở phương Nam lấy pháp gì dạy người?
Thưa: Thiện tri thức ở phương Nam, chỉ nói sau khi gió lửa tan hoại như rắn lột da, như rồng đổi xương. Chân tánh đó của chúng ta, rõ ràng không hoại.
Sư bảo: Khổ thay! Khổ thay! Tri thức phương Nam nói pháp, nửa sanh nửa diệt.
Tăng thưa: Tri thức phương Nam thì như thế, chưa biết trong đây Hòa thượng nói pháp gì?
Sư bảo: Trong đây ta thân tâm nhất như, ngoài thân không khác.
Tăng thưa: Hòa thượng sao lại đem thân hư huyễn đồng với pháp thể?
Sư bảo: Vì sao ông đi vào con đường tà?
Tăng thưa: Chỗ nào là chỗ con đi vào con đường tà?
Sư bảo: Không nghe trong kinh nói, nếu lấy sắc thấy ta, lấy âm thanh cầu ta, người này hành đạo tà, không thể thấy Như Lai.
Sư thấy tăng đến, đưa tay vẽ vòng tròn, trong đó viết một chữ nhật.
Tăng không đáp được.
Sư hỏi thiền sư Bổn Tịnh: Ông về sau thấy lời kỳ đặc, thế nào là tịnh?
Thiền sư Bổn Tịnh đáp: Không một niệm ái tâm.
Sư bảo: Là việc trong nhà của ông.
Tăng hỏi: Thế nào là đại ý Phật pháp?
Sư bảo: Trong nhà Văn Thù có rất nhiều Bồ tát.
Tăng thưa: Học nhân chẳng hội.
Sư bảo: Đại bi nghìn tay nghìn mắt.
NGUỒN
GHI CHÚ
Sau có tăng hỏi Huyền Sa. Huyền Sa bảo: Ông nói hai lần trước lại thấy chăng
Tăng hỏi Triệu Châu: Đại Nhĩ Tam Tạng lần thứ ba chẳng thấy Quốc sư. Chưa biết Quốc sư ở đâu?
Triệu Châu bảo: Ở trên lỗ mũi của Tam Tạng
Tăng lại hỏi Huyền Sa: Đã ở trên lỗ mũi, vì sao lại chẳng thấy?
Huyền Sa bảo: Chỉ vì gần quá
Bạch Vân Thủ Đoan nói:
Nếu Quốc sư ở trên lỗ mũi của Tam Tạng, thấy có khó gì. Đâu chẳng biết, Quốc sư ở trên tròng con mắt của Tam Tạng.
Footnotes
-
Giải thích ↩