Một hôm, sư đến chùa Huệ Lâm, gặp lúc trời lạnh, sư bèn lấy tượng Phật gỗ đốt để sưởi.
Viện chủ trông thấy quở: “Sao đốt tượng Phật của tôi?”
Sư lấy gậy bới tro nói: “Tôi đốt tìm xá lợi”
Viên chủ bảo: “Phật gỗ làm gì có xá lợi?”
Sư nói: “Đã không có xá lợi thì thỉnh thêm hai vị nữa đốt”
Viện chủ nghe câu này tất cả kiến chấp đều tan vỡ.
Từ biệt Mã Tổ, Sư đi dọc đường gặp một ông già dắt đứa bé.
Sư hỏi: Ông nhà ở đâu?
Ông già đáp: Trên là trời, dưới là đất.
Sư bảo: Chợt gặp trời đổ đất sụp thì sao?
Ông già đáp: Trời xanh! Trời xanh!
Đứa bé: Hư!
Sư bảo: Không phải cha này chẳng sanh được đứa con kia.
Ông già dắt đứa bé vào núi mất.
Sư lại đến chùa Huệ Lâm, gặp lúc trời tiết đại hàn, Sư bèn thỉnh tượng Phật gỗ đốt để hơ.
Viện chủ trông thấy quở: Sao đốt tượng Phật của tôi?
Sư lấy gậy bới tro nói: Tôi thiêu để lấy xá-lợi.
Viện chủ bảo: Phật gỗ làm gì có xá-lợi.
Sư bảo: Đã không có xá-lợi thì thỉnh thêm hai vị nữa thiêu.
Viện chủ nghe câu nói này tất cả chấp đều tan vỡ.
Một hôm, Sư đến yết kiến Quốc sư Huệ Trung, trước hỏi thị giả: Quốc sư có ở nhà chăng?
Thị giả bảo: Ở nhà thì ở mà không thấy khách.
Sư bảo: Rất sâu xa thay!
Thị giả bảo: Mắt Phật cũng nhìn chẳng thấy.
Sư khen: Rồng sanh rồng con, phụng sanh phụng con.
Quốc sư thức dậy, thị giả thuật lại, Quốc sư đánh thị giả hai mươi gậy đuổi ra.
Sư nghe việc ấy bèn nói: Không lầm là Nam Dương quốc sư.
Hôm sau, Sư lại đến yết kiến Quốc sư, thấy Quốc sư, Sư bèn trải tọa cụ.
Quốc sư bảo: Không cần, không cần.
Sư bước lui.
Quốc sư bảo: Như thế, như thế.
Sư tiến lại trước.
Quốc sư bảo: Chẳng phải, chẳng phải.
Sư đi quanh Quốc sư một vòng rồi lui ra.
Quốc sư bảo: Cách Phật đã xa người nhiều lười biếng, ba mươi năm sau tìm kẻ này cũng khó được.
Sư đến thăm cư sĩ Bàng Uẩn, thấy con gái Bàng Uẩn là Linh Chiếu đang rửa rau, Sư hỏi: Cư sĩ có nhà chăng?
Linh Chiếu buông rổ rau xuống, đứng chắp tay.
Sư lại hỏi: Cư sĩ có nhà chăng?
Linh Chiếu bèn bưng rổ rau lên đi thẳng.
Sư bèn trở về.
Chốc lát sau, Bàng Uẩn về. Linh Chiếu đem việc rồi thuật lại.
Bàng Uẩn hỏi: Đơn Hà ở đâu?
Linh Chiếu thưa: Đã về.
Long Uẩn bảo: Con lấy đất đỏ nặn trâu.
Một hôm, Sư đến thăm Long Uẩn, vừa đến cửa gặp nhau.
Sư hỏi: Cư sĩ có nhà chăng?
Bàng Uẩn đáp: Đói chẳng chọn thức ăn.
Sư lại hỏi: Ông Bàng có nhà chăng?
Bàng Uẩn đáp: Trời xanh! Trời xanh!
Nói xong Bàng Uẩn vào nhà.
Sư bảo: Trời xanh! Trời xanh!
Nói xong Sư trở về.
Hôm sau, Sư lại đến Bàng Uẩn, Sư bảo: Hôm qua thấy nhau đâu giống ngày nay.
Bàng Uẩn đáp: Đúng pháp nhắc lại việc hôm qua để làm con mắt tông môn.
Sư bảo: Chỉ như con mắt tông môn lại dính dáng đến Bàng công chăng?
Bàng nói: Tôi ở trong con mắt của Thầy.
Sư bảo: Con mắt tôi chật hẹp chỗ nào an thân?
Bàng nói: Là con mắt gì chật? Là thân nào an?
Sư liền thôi.
Bàng nói: Hãy nói thêm một câu cho trọn lời này.
Sư vẫn không nói.
Bàng lại nói: Tựu trung một câu cũng không người nói được.
Sư thượng đường dạy chúng:
Tất cả các ông đều phải bảo hộ một vật linh, chẳng phải các ngươi tạo tác danh mạo, lại nói gì là tiến cùng chẳng tiến. Ta ngày xưa yết kiến Hòa thượng Thạch Đầu cũng chỉ dạy cần phải tự bảo hộ. Việc này không phải tự các ông nói bàn mà được. Tất cả mỗi người các ông đều tự có một chỗ đất ngồi, lại nghi cái gì? Thiền đâu phải là vật để các ông hiểu, há có Phật để thành. Một chữ Phật hằng không thích nghe. Các ông tự xem, thiện xảo phương tiện từ bi hỷ xả chẳng phải từ ngoài được, chẳng dính một tấc vuông. Thiện xảo là Văn Thù, phương tiện là Phổ Hiền. Các ông lại nghĩ tìm đuổi vật gì? Chẳng cần hằng cầu, chẳng rơi vào không. Học giả thời nay lăng xăng lộn xộn cho là tham thiền hỏi đạo. Ta dạo này không đạo có thể tu, không pháp có thể chứng, miếng ăn thức uống mỗi cái tự có phần, đâu cần phải nghi ngờ lo lắng. Mỗi nơi mỗi chỗ đều có như vậy? Nếu biết Thích-ca tức là ông già phàm phu, các ông phải tự xem xét lấy. Chớ để một người mù dẫn đám mù kéo nhau rơi vào hầm lửa, đêm tối mập mờ, làm sao được! Vô sự trân trọng!
Có vị tăng đến tham học, vừa tới chân núi gặp Sư.
Tăng hỏi: Núi Đơn Hà phải đi đường nào?
Sư chỉ núi bảo: Chỗ xanh sâm sẩm.
Tăng thưa: Chẳng lẽ cái này là phải sao?
Sư bảo: Thật sư tử con, một phen khêu động liền nhảy.
Sư hỏi vị tăng: Nghỉ ở đâu?
Tăng thưa: Nghỉ dưới núi.
Sư bảo: Ăn cơm chỗ nào?
Tăng thưa: Ăn cơm dưới núi.
Sư bảo: Người đem cơm cho xà-lê ăn có đủ mắt không [1].
Tăng không đáp được.
[1][Trường Khánh hỏi Bảo Phước: Đem cho người ăn, có phần cảm ơn, vì sao không đủ mắt?
Bảo Phước nói: Người thí người thọ, cả hai đều mù.
Trường Khánh nói: Tất cả cơ duyên kia lại thành mù chăng?
Bảo Phước nói: Nói ta mù được chăng?
[Huyền Giác bảo rằng: Hãy nói Trường Khánh rõ ý Đơn Hà, hay tự dùng kho báu nhà mình.]
Sư cùng Bàng cư sĩ đang đi, thấy một dòng nước. Bàng công đưa tay chỉ nói: Liền thế ấy hay biện chẳng đến?
Sư bảo: Rõ ràng là biện chẳng đến.
Cư sĩ bèn múc hai vốc nước hắt lên người Sư.
Sư bảo: Chớ như thế, chớ như thế.
Cư sĩ nói: Phải như thế, phải như thế.
Sư lại múc ba vốc nước hắt lên người cư sĩ.
Sư bảo: Chính lúc như thế, kham làm gì?
Cư sĩ nói: Không ngoài vật.
Sư bảo: Người tùy nghi ít.
Cư sĩ nói: Ai là người mất tùy nghi?
NGOẠN CHÂU NGÂM 1
Bát nhã linh châu diệu nan trắc
Pháp tánh hải trung thân nhận đắc
Ẩn hiển thường du ngũ uẩn trung
Nội ngoại quang minh đại thần lực.
Thử châu phi đại diệc phi tiểu
Trú dạ quang minh giai tất chiếu
Mịch thời vô vật vật hựu vô tung
Khởi tọa tương tùy thường liễu liễu.
Hoàng đế tằng du ư xích thủy
Tranh thính tranh cầu đô bất toại
Võng tượng vô tâm khước đắc châu
Năng kiến năng văn thị hư ngụy.
Ngô sư quyền chỉ dụ ma ni
Biện nhân vô số nịch xuân trì
Tranh niêm ngõa lịch tương vi bảo
Trí giả an nhiên nhi đắc chi.
Sum la vạn tượng quang trung hiện
Thể dụng như như chuyển phi chuyển
Vạn cơ tiêu khiển thốn tâm trung
Nhất thiết thời trung xảo phương tiện.
Thiêu lục tặc
Thước chúng ma
Năng tồi ngã sơn kiệt ái hà
Long nữ linh sơn thân kiến Phật
Bần nhi y hạ kỷ tha đà.
Diệc danh tánh
Diệc danh tâm
Phi tánh phi tâm siêu cổ kim
Toàn thể minh thời minh bất đắc
Quyền thời đề tác lộng châu ngâm.
丹霞和尚翫珠吟二首
般苦靈珠妙難測。
法性海中親認得。
隱顯常遊五蘊中。
內外光明大神力。
此珠非大亦非小。
晝夜光明皆悉照。
覓時無物又無蹤。
起坐相隨常了了。
黃帝曾遊於赤水。
爭聽爭求都不遂。
罔象無心卻得珠。
能見能聞是虛偽。
吾師權指喻摩尼。
釆人無數溺春池。
爭拈瓦礫將為寶。
智者安然而得之。
森羅萬象光中現。
體用如如轉非轉。
萬機消遣寸心中。
一切時中巧方便。
燒六賊
爍眾魔。
能摧我山竭愛河。
龍女靈山親獻佛。
貧兒衣下幾蹉跎。
亦名性
亦名心。
非性非心超古今。
全體明時明不得。
權時題作弄珠吟.
Linh châu Bát nhã diệu khó lường
Trong biển pháp tánh thân nhận đắc
Ẩn hiện thường dạo trong năm uẩn
Trong ngoài sáng tỏ đại thần lực.
Châu này không lớn cũng không nhỏ
Đêm ngày ánh sáng đều soi chiếu
Lúc tìm không vật, vật không dấu vết
Đứng lên ngồi xuống đều theo nhau.
Hoàng đế từng dạo nơi Xích thủy
Tranh nghe tranh cầu đều chẳng được
Võng tượng ô tâm lại được châu
Hay thấy hay nghe là hư ngụy.
Thầy ta tạm chỉ là ma ni
Người biện vô số chìm xuân trì
Tranh đưa ngói gạch cho là báu
Người trí an nhiên mà được đó.
Sum la vạn tượng hiện trong ánh sáng
Thể dụng như như chuyển chẳng chuyển
Muôn cơ tạm giữ trong tấc lòng
Trong tất cả thời phương tiện khéo.
Thiêu sáu giặc
Đốt chúng ma
Bẻ dẹp núi “ta” khô sông ái
Long nữ hội Linh Sơn thấy Phật
Chéo áo kẻ nghèo bao lần phí hoài.
Cũng gọi là tánh
Cũng gọi là tâm
Chẳng tánh chẳng vượt xưa nay
Toàn thể lúc minh, minh bất đắc
Tạm thời đề tựa Lộng châu ngâm.
NGOẠN CHÂU NGÂM 2
Thức đắc y trung bảo
Vô minh túy tự tỉnh
Bách hài tuy hội tán
Nhất vật trấn trường linh.
Tri cảnh hồn phi thể
Thần châu bất định hình
Ngộ tắc tam thân Phật
Đào nghi vạn quyển kinh.
Tại tâm tâm khả trắc
Lịch nhĩ nhĩ nan thính
Võng tượng tiên thiên địa
Huyền tuyền xuất yếu minh.
Bổn cương phi đoạn luyện
Nguyên tịnh mạc trừng đình
Bàn bạc luân triêu nhật
Linh lung ánh hiểu tinh.
Thụy quang lưu bất diệt
Chân khí xúc hoàn sanh
Giám chiếu không đỗng tịch
La lung pháp giới minh.
Tỏa phàm công bất diệt
Siêu thánh quả phi doanh
Long nữ tâm thân hiến
Đô vương khẩu tự trình.
Hộ nga nhân khước hoạt
Hoàng tước ý do khinh
Giải ngữ phi quan thiệt
Năng ngôn bất thị thanh.
Tuyệt biên di hãn mạn
Vô tế đẳng không bình
Diễn giáo phi vi thuyết
Văn danh vật nhận danh.
Lưỡng biên câu mạc lập
Trung đạo bất tu hành
Kiến nguyệt hưu quan chỉ
Hoàn gia bãi vấn trình
Thức tâm tâm tắc Phật
Hà Phật cánh kham thành.
識得衣中寶。無明醉自醒。百骸雖潰散。一物鎮長靈。
知境渾非體。神珠不定形。悟則三身佛。逃疑萬卷經。
在心心可測。歷耳耳難聽。罔象先天地。玄泉出杳冥。
本剛非鍛鍊。元淨莫澄渟。盤泊輪朝日。玲瓏映曉星。
瑞光流不滅。真氣觸還生。鑒照崆峒寂。羅籠法界明。
挫凡功不滅。超聖果非盈。龍女心親獻。闍王口自呈。
護鵝人卻活。黃雀意猶輕。解語非關舌。能言不是聲。
絕邊彌汗漫。無際等空平。演教非為說。聞名勿認名。
兩邊俱莫立。中道不須行。見月休觀指。還家罷問程。
識心心則佛。何佛更堪成
Biết được báu trong áo
Say vô minh tự tỉnh
Hài cốt tuy tán loạn
Một vật trấn trường linh.
Biết cảnh chẳng phải thể
Châu thần chẳng định hình
Ngộ tức tam thân Phật
Thoát nghi vạn quyển kinh.
Nơi tâm, tâm khá lường
Qua tai, tai khó nghe
Võng tượng trước trời đất
Huyền tuyền xuất mờ mịt.
Vốn cứng không do luyện
Vốn tịnh chẳng gạn lọc
Nương tựa vầng trời sáng
Sao sáng ánh lung linh.
Ánh sáng cát tường trôi chẳng diệt
Chân khí chạm liền sanh
Gương sáng chiếu núi tịch
Bao phủ pháp giới sáng.
Bẻ gãy phàm công chẳng diệt
Vượt thánh quả chẳng tăng
Tâm Long nữ đích thân hiến
Cao tăng miệng tự trình.
Hộ ngỗng người lại sống
Sẻ vàng ý giản dị
Biết nói chẳng quan hệ đến lưỡi
Hay nói chẳng phải tiếng.
Dứt bờ thêm mênh mông
Không mé đều trống rỗng bình đẳng
Diễn bày giáo pháp chẳng phải thuyết
Nghe tên chớ nhận tên.
Hai bên đều chẳng lập
Trung đạo chẳng tu hành
Thấy trăng thôi nhìn ngón tay
Trở về nhà dừng hỏi đường.
Biết tâm, tâm là Phật
Phật nào để kham thành.