HAI THÁI CỰC - KHỔ HẠNH và NGŨ DỤC
Hạnh Đầu Đà hay Khổ Hạnh
Phép tu khổ hạnh còn gọi là hạnh đầu đà hiện nay đang được sư Minh Tuệ xiển dương với cuộc bộ hành nổi tiếng thế giới dự định ban đầu là đi bộ từ Việt Nam sang Ấn Độ để chiêm bái các thánh tích nổi tiếng của Phật giáo bao gồm vườn Lâm Tỳ Ni (藍毗尼 Lumbini) nơi Đức Phật đản sinh, Bồ Đề Đạo Tràng (菩提道場 Bodh Gaya) nơi Đức Phật thành đạo, vườn Lộc Uyển (鹿苑 Sarnath còn gọi là Lộc Dã 鹿野 Mrigadava) nơi Đức Phật bắt đầu chuyển pháp luân thuyết pháp cho nhóm 5 người, đứng đầu là Kiều Trần Như (憍陈如Koṇḍañña). 5 người này từng theo hầu thái tử Tất Đạt Đa lúc ông rời khỏi hoàng thành đi tầm đạo theo lệnh của vua cha Tịnh Phạn, và khu vườn Câu Thi Na (拘尸那, Kushinagar) nơi Đức Phật nhập diệt giữa 2 cây Sa La (Shorea robusta 娑羅樹. Hiện nay đoàn bộ hành của sư Minh Tuệ đang đi bộ trên đất Indonesia. Đoàn đã nhập cảnh lên đảo Batam của Indonesia vào đêm khuya đầu giờ sáng ngày 03-04-2025. Họ đã bộ hành ở Việt Nam, Lào, Malaysia và rồi Indonesia, quá cảnh Singapore và hiện giờ đã tới Sri Lanka từ ngày 10-04-2025.
Hạnh Đầu Đà (Đầu đà -duḥkha 頭陀- Duhkha tiếng Phạn nghĩa là khổ, phiên âm ra chữ Hán và đọc theo âm Hán Việt là Đầu đà 頭陀 còn dịch nghĩa là Khổ hạnh 苦行) gồm có 13 hành vi gọi là hạnh 行 như sau :
Y phục làm bằng những mảnh vải rách nhặt được trên đường đi, bờ bụi, nghĩa trang, đống phân. Do đó nó có tên gọi Phẩn tảo y 糞掃衣. Phẩn là phân (cứt). Tảo là quét. Y là quần áo. Vậy dịch đúng theo nghĩa đen là quần áo may bằng giẻ lau cứt hoặc nhặt được từ bãi phân.
Chỉ dùng ba y. Không cần thêm trang phục nào khác ngoài ba chiếc áo choàng.
Khất thực mà ăn. Không lo lắng phiền não về cái ăn. Đi xin ăn từ nhà này sang nhà khác, bất kể gia đình giàu hay nghèo. Tu sĩ đi khất thực giống như ruộng phước, còn người cúng dường là gieo duyên giác ngộ.
Chỉ ăn một bữa vào giờ trưa. Quá ngọ thì không ăn nữa
Không ăn quá no, chỉ cần một nắm cơm trong bát là đủ
Không giữ tiền bạc.
Sống độc cư. Sống dưới những tán cây trong rừng, tránh xa nơi người đời sinh sống và sống ở nơi yên tĩnh vắng vẻ.
Trú trong nghĩa địa.
Ngồi dưới gốc cây tu tập thiền định.
Sống ngoài trời, không ở trong nhà.
Không ở cố định, thường du hành.
Ngồi ngủ, tư thế tọa thiền, không nằm ngủ.
Chỉ dùng bình bát (paatra 鉢).
(Theo Thập nhị Đầu Đà Kinh 十二頭陀經 thì có 12 hạnh, hạnh thứ 9 và thứ 10 gom lại làm một)
Khổ hạnh là một phương pháp rèn luyện thân tâm để phá bỏ thói quen quá lệ thuộc vào hoàn cảnh vật chất, chỉ bị ràng buộc ở mức tối thiểu. Thân thể và tâm lý quen dần với việc càng ít lệ thuộc vào vật chất càng tốt. Trong những trường hợp cực đoan nhất thì gần như không lệ thuộc vào vật chất năng lượng. Thiền sử có câu chuyện kể về sư Huệ Trì, em ruột của đại sư Huệ Viễn là người sáng lập ra Tịnh Độ Tông tại TQ. Sư Huệ Trì nhập định trong bộng cây ở Tứ Xuyên suốt hơn 700 năm không ăn uống, từ thời nhà Tấn, trải qua thời đại nhà Đường đến thời nhà Tống, dưới triều vua Tống Huy Tông người ta mới phát hiện ra ông do cội cây lớn mà ông ngồi trong đó bị sét đánh gãy đổ khiến ông bị rơi ra ngoài.
Sư Huệ Trì nhập định hơn 700 năm không ăn uống ở Tứ Xuyên
Ngũ Dục của con người Ngũ dục là 5 thứ ham muốn của con người mà kinh điển Phật giáo đã liệt kê vào phần đối lập của Khổ hạnh. Vậy ngũ dục bao gồm những gì ? Đó là Tài, Sắc, Danh, Thực, Thụy 财、色、名、食、睡 là những ham muốn được thỏa mãn của 6 căn : Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, não (ý) . Sáu căn tức là 6 giác quan của con người, nó ham muốn được tiếp xúc với 6 trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp) để phát sinh ra 6 thứ cảm nhận gọi là thức gồm thấy, nghe, ngửi, nếm, tiếp xúc, ý niệm. Vì ngũ dục có liên quan chặt chẽ với các đối tượng (trần) của các giác quan (căn) nên Kinh điển cũng hay ghép chung thành Ngũ dục Lục trần. Ngũ dục đi đôi với 6 trần là mối quan hệ vô cùng mật thiết của 6 căn, 6 trần và 6 thức gọi chung là 18 giới 十八界 tức 18 cảnh giới. Phật giáo đã hình tượng hóa 18 giới này thành 18 vị La Hán tượng trưng cho những chức năng cơ bản của thân tâm con người.
Thập bát La Hán tượng trưng cho 18 cảnh giới
Kinh Đại Trí Độ Luận nói : “Năm ham muốn giống như cầm đuốc ngược gió, gió sẽ thiêu đốt bạn.” “Niềm vui của ham muốn thì rất nhỏ, nhưng nỗi buồn, đau khổ và chất độc thì rất lớn. Người ta có thể mất mạng vì chúng như con thiêu thân lao vào lửa.”
Dưới đây tôi phân tích sâu thêm về Ngũ dục:
- Tài 财 là tiền tài, vật chất. Phần lớn hoạt động của tuyệt đại đa số con người thuộc mọi xã hội đều là lo kiếm tiền để sống. Người nghèo thì lo kiếm tiền để trang trải cuộc sống cho bản thân mình và gia đình mình. Người có tài năng hơn một chút thì lo kiếm tiền để trở nên giàu có để không thua kém những người khác trong xã hội. Dù họ đã kiếm được rất nhiều tiền rồi, đã có nhà cao cửa rộng, xe hơi đắt tiền, du thuyền, thậm chí máy bay riêng, nhưng họ vẫn muốn tiếp tục kiếm thêm bởi vì tiền tài gắn với quyền lực. Họ sở hữu những công ty xí nghiệp rất lớn có hàng trăm ngàn công nhân viên rồi, họ vẫn muốn phát huy thêm, giàu thêm, vơ vét thêm của người nghèo để gia tăng thêm khối tài sản của họ, để trở thành người giàu nhất quốc gia hay là giàu nhất thế giới. Tiền tài cũng giúp cho họ nắm được quyền lực chính trị, chẳng hạn Elon Musk hiện nay. Khi con người muốn kiếm tiền bằng bất cứ giá nào thì họ sẵn sàng phạm vào những tội ác như làm hàng giả, thuốc giả, bán thực phẩm dinh dưỡng chức năng đa cấp để tìm cách móc túi những người có dư tiền khác, thậm chí là gây ra chiến tranh chết chóc loạn lạc để bán vũ khí.
Những người khác có tâm hơn một chút thì xây dựng cuộc sống tiện nghi vật chất cho xã hội, phát huy khoa học kỹ thuật, đuổi theo những lợi ích phi thường vượt quá những nhu cầu thông thường của xã hội. Chẳng hạn phát triển trí tuệ nhân tạo, chế tạo máy tính lượng tử, chế tạo robot thông minh có thể làm những việc phức tạp giống như con người, chế tạo xe hơi, máy bay, xe máy tự lái, không cần người điều khiển. Họ chế tạo những xe điện chạy trên đường sắt với tốc độ cao 300, 400 km/giờ hoặc xe chạy trên đệm từ (Maglev) với tốc độ 450, 500, 600km/giờ hoặc chạy trong ống chân không (Hyperloop)với tốc độ 1000, 1200km/giờ.
Họ còn có mộng chế tạo những công cụ không tưởng hơn nữa là viễn tải lượng tử (Quantum teleportation) ứng dụng hiện tượng liên kết lượng tử (Quantum entanglement) để chuyển vật thể đi xa tức thời bất kể khoảng cách bao xa, chớp mắt là đến, chẳng hạn di chuyển từ Newyork qua Paris khoảng 6000km chỉ trong vài giây, cộng thêm thời gian chuẩn bị thì mất vài phút.
Sự tiến bộ khoa học kỹ thuật là không có chỗ dừng, nó thúc đẩy con người cứ mãi cật lực tiến tới hoài không lúc nào được ngừng nghỉ sống nhàn hạ cả.
2.Sắc 色 là sắc tướng, nhan sắc, nhất là vẻ đẹp của phụ nữ. Ngoài ra sắc còn chỉ tất cả hình tướng màu sắc đẹp đẽ của vạn vật như phong cảnh thiên nhiên, núi non hùng vĩ, trời rộng sông dài, cây cối hoa cỏ tươi đẹp. Các nhà họa sĩ là đuổi theo sắc tướng của mọi thứ cảnh vật con người. Các nhà nghệ thuật tôn giáo thì đuổi theo sắc tướng của hình tượng Phật, Bồ Tát thể hiện bằng việc đúc tượng, tạc tượng trên vách đá, vẽ tranh Phật, Bồ Tát, Tổ Sư. Nhưng trong tất cả các loại sắc tướng thì nhan sắc phụ nữ có sức hấp dẫn hơn cả và cái mà bên phía giáo môn muốn bài trừ hơn cả chính là nữ sắc.
Sắc đẹp phụ nữ có thể làm nghiêng thành đổ nước (Khuynh quốc khuynh thành 傾國傾城).Chẳng hạn vẻ đẹp của Dương Quý Phi 楊貴妃, 719 – 756 CN) khiến cho Đường Huyền Tông 唐玄宗Lý Long Cơ mê đắm. Nàng vốn là con dâu của vua Đường, vợ của Thọ vương Lý Mạo 李瑁 tên thường gọi là Ngọc Hoàn 玉環. Trước đó Võ Huệ Phi người mà Huyền Tông sủng ái qua đời khiến vua buồn rầu. Cao Lực Sĩ một người hầu cận của vua thấy vương phi của Thọ vương Mạo là người tài sắc, hát hay múa giỏi, có thể làm nguôi nỗi buồn của vua nên tìm cách mời vào cung, giả làm đạo sĩ cúng bái cho Huệ Phi. Vua cảm vẻ đẹp của nàng nên bảo con trai cưới con gái của Vi Chiêu Huấn 韋昭訓 làm vương phi để Ngọc Hoàn tự do vào cung. Ban đầu nàng làm đạo sĩ cuối cùng trở thành Quý Phi của vua Đường còn gọi Đường Huyền Tông hay Đường Minh Hoàng 唐明皇.
Huyền Tông mê đắm Quý Phi đến mức bỏ bê triều chính. Bạch Cư Dị trong tác phẩm Trường Hận Ca có viết :
芙蓉帳暖度春宵 Phù dung trướng noãn độ xuân tiêu
春宵苦短日高起 Xuân tiêu khổ đoản nhật cao khởi
從此君王不早朝 Tòng thử quân vương bất tảo triều
承歡侍宴無閑暇 Thừa hoan thị yến vô nhàn hạ
Ý nghĩa của đoạn thơ trên là : Trong trướng phù dung ấm cúng vua và nàng trải qua đêm xuân. Đêm xuân sao mà ngắn thế, mãi khi mặt trời lên cao trưa trời trưa trật họ mới dậy. Từ đó nhà vua không còn hội họp triều chính sớm nữa. Và chỉ lo tổ chức yến tiệc vui chơi không ngớt, bỏ bê chính sự.
Dương Quý Phi
Cũng vì vậy mà loạn An Lộc Sơn nổi lên, nhà vua phải bỏ hoàng cung rời khỏi Trường An chạy về đất Thục lánh nạn. Đến Mã Ngôi Pha 馬嵬坡quân sĩ không chịu đi tiếp đòi vua phải xử tử Dương Quý Phi bằng cách dùng dải lụa thắt cổ, xong họ mới đi tiếp. Ngày nay tại Hoa Thanh Tri ở Trường An có tượng khỏa thân của Dương Quý Phi biểu tượng của nữ sắc.
Tượng của Dương Quý Phi tại Hoa Thanh Trì Tây An
Tóm lại nữ sắc rất đáng sợ nên người tu hành phải tránh xa. Nhưng trong cuộc sống đời thường của con người thì mọi người đều chạy theo thanh sắc. Chùa chiền, tượng Phật, tranh Bồ Tát, phong cảnh, hoa cỏ…đều là sắc cả nhưng đó là phần thanh sắc, riêng nữ sắc là phần trọc sắc vì nó dính tới tính dục, sex, sự truyền giống của con người, nhưng nó có sức lôi cuốn khó cưỡng nên người tu theo giáo môn rất kỵ nữ sắc nhưng các nhà thơ, các họa sĩ các nhà nghệ thuật lại rất thích.
Bộ môn hội họa trên thân thể phụ nữ cực tả nữ sắc
- Danh 名 là danh vọng, tiếng tăm, sự nổi tiếng. Danh vọng có thể đem lại sự tự hào, tự tin và cũng có thể đem lại nhiều tiền bạc nên người ta rất coi trọng danh thơm và gọi là danh dự 名譽 (tiếng khen).
Từ lúc đứa trẻ còn nhỏ thời kỳ đi học, nếu học giỏi đứng đầu lớp, hay được chọn làm học sinh giỏi, đi thi đoạt giải thưởng thì bắt đầu có danh. Nếu được vào học những trường danh tiếng thì khi ra trường dễ kiếm việc làm lương cao nên danh là rất quan trọng.
Những ca sĩ nghệ sĩ nổi tiếng tức có danh càng lớn thì càng có khả năng kiếm được nhiều tiền. Những công ty xí nghiệp danh tiếng thì làm ăn phát triển thịnh vượng, mở rộng có khi vượt khỏi biên giới quốc gia trở thành công ty quốc tế. Chủ của những công ty đó có thể còn có nhiều tiền hơn cả GDP của một quốc gia nhỏ. Chẳng hạn những công ty như Apple, Tesla, Microsoft, Amazone, Huawei, Alibaba, Tencent…có giá trị vốn hóa hàng trăm tỷ USD giàu hơn các quốc gia nhỏ như Lào GDP 2024 15 tỷ USD, Campuchia 35 tỷ USD. Thậm chí một quốc trung bình với dân số hơn 100 triệu người như Việt Nam GDP 470 tỷ USD năm 2024 vẫn còn thấp hơn giá trị vốn hóa của một công ty như Apple năm 2024 là 3.860 tỷ USD. Riêng tài sản của một cá nhân giàu nhất thế giới như Elon Musk vào đầu năm 2025 là 421 tỷ USD.
Chính vì danh có giá trị rất quan trọng như vậy nên nó mới được liệt vào ngũ dục của con người và rất nhiều người phấn đấu để có danh tiếng càng lớn càng tốt. Và danh trở thành tài sản giá trị ngay cả đối với một con người muốn buông bỏ tất cả để tu theo hạnh Đầu Đà như sư Minh Tuệ. Bây giờ ông đi đâu cũng có rất nhiều người đi theo để quay phim tường thuật và để cúng dường.
- Thực 食 là ăn uống (ẩm thực飮 食)Ngày nay khi đời sống vật chất của con người được nâng cao, người ta có khuynh hướng chuyển từ ăn để sống thành sống để ăn uống hưởng thụ. Người ta theo đuổi việc ăn ngon. Sự việc này diễn ra trong các chuyến du lịch trong nước và ngoài nước. Đâu đâu cũng thấy bày ra bàn tiệc với các món ăn đầy hấp dẫn.
Những người youtuber chuyên làm clip để đăng lên Youtube để kiếm tiền rất hay quay cảnh bàn ăn với nhiều món ăn đa dạng để hấp dẫn người xem.
Nhiều tiết mục quảng bá của quốc gia, địa phương hay vùng lãnh thổ cũng hay giới thiệu về các món ăn. Những tiết mục như Gặp nhau cuối tuần người ta cũng hay đề cập tới thức ăn thức uống.
Tóm lại người ta theo đuổi cảm giác ăn ngon uống ngon coi như đó là một tiêu chí hưởng thụ của đời người mà quên rằng trong các món ăn ngon lành đó có thể có những chất gây hại cho cơ thể và nếu ăn uống thường xuyên như vậy, một ngày nào đó sẽ phát sinh ra bệnh tật. Bệnh dễ thấy nhất là béo phì. Người béo phì ngày càng chiếm tỉ lệ cao trong xã hội. Theo một phân tích được công bố hôm 29-2-2024 trên tạp chí y khoa The Lancet, trên 1 tỷ trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn trên thế giới đang sống chung với bệnh béo phì. Như vậy tính chung trên thế giới cứ mỗi 8 người thì có một người béo phì.
Một bệnh cũng ngày càng phổ biến là ung thư. Theo số liệu Globocan (Tổ chức Ung thư toàn cầu) 2022 vừa được công bố đầu tháng 3-2024, trên toàn thế giới có khoảng 19,9 triệu ca ung thư mới và 9,7 triệu ca tử vong mỗi năm, riêng tại Việt Nam có khoảng 180.400 ca mới và hơn 120.000 ca tử vong do ung thư mỗi năm.
- Thụy 睡 là ngủ nghỉ. Tham thụy 貪睡 là mê ngủ
Thi hào Nguyễn Du 阮攸 có câu: Sơn ổ hà gia đại tham thụy, Nhật cao do tự yểm sài môn 山塢何家大貪睡, 日高猶自掩柴門 (Quỷ Môn đạo trung 鬼門道中= trong con đường vào cửa ma) Trong xóm núi, nhà ai ham ngủ quá, Mặt trời đã lên cao mà cửa ngõ còn đóng kín. Quách Tấn dịch thơ : Nhà ai góc núi sao ham giấc, Nắng giọi hiên chưa mở cánh bồng. Sài môn là cửa, thường là cửa ngõ làm bằng gỗ tạp thường dùng làm củi.
Có những người lười biếng ham ngủ nghỉ, ngủ tới trưa, lười lao động, không thích làm việc. Tật này được liệt vào một trong ngũ dục vì nó đem lại kết quả xấu trong đời người. Trong câu chuyện của Đường Huyền Tông và Dương Quý Phi, đêm khuya thì họ vui vẻ bên nhau, sau đó thì mê ngủ đến lúc mặt trời lên cao mới dậy, biếng nhác việc triều chính nên loạn lạc nổi lên đến nỗi phải bỏ kinh thành mà chạy giặc và cuối cùng phải hi sinh người đẹp.
Cuộc sống con người tại các đô thị phồn hoa ngày nay người ta thường thức khuya vui chơi thưởng thức hoặc theo đuổi tài, sắc, danh, thực và sau đó về nhà ngủ miết cho tới gần trưa hôm sau. Tại các nước phương tây giờ bắt đầu làm việc thường là 9 giờ sáng nên người ta có thể ngủ tới 8 giờ. Còn ngày nghỉ người ta có thể ngủ tới 10 giờ mới dậy.
Kết luận
Hạnh đầu đà (khổ hạnh) và ngũ dục là hai thái cực đối lập nhau. Cuộc sống của con người bình thường là theo đuổi ngũ dục. Chỉ có một số rất ít những người tu hành theo Phật giáo thực hành hạnh đầu đà. Gần đây mới xuất hiện một người quyết tâm thực hành hạnh đầu đà là sư Minh Tuệ. Ông bắt đầu nổi tiếng khi đi bộ hành từ Nam ra Bắc và trở về tại VN và có nhiều người đi theo. Ông càng nổi tiếng hơn khi phát nguyện đi bộ hành từ VN sang Ấn Độ để chiêm bái các thánh tích của Phật giáo. Ông đã đi từ VN qua Lào, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Singapore và hiện nay đã đến được Sri Lanka. Đoàn bộ hành của ông hiện giờ có tới 35 vị sư họ đều nghiêm chỉnh thực hành khổ hạnh như đi chân không, đầu trần, mỗi ngày chỉ ăn một bữa, ngủ ngồi ngoài trời dưới gốc cây hoặc nhà hoang.
Tới được Sri Lanka thì phát nguyện của sư Minh Tuệ và đoàn bộ hành của ông nhiều khả năng sẽ thành tựu đến được Ấn Độ để bộ hành chiêm bái các thánh tích Phật giáo.
Truyền Bình 1
NGUỒN
GHI CHÚ
Footnotes
-
📝 Truyền Bình ↩